کد مطلب : 7302
الزيارات: 140
اخبار » گزارش

در سال 1189هجری/ 1775 قاضی نورالدین به همراه دیگر مسلمانان شهر بمبئی مبلغ 12000(دوازده هزار) روپیه جمع کردند و «مسجد جامع» بمبئی را تاسیس نمودند. در سال 1835م در آن «مدرسه محمدیه» [= مدرسه دینی] دایر شد که بسیار مشهور شد. در این مدرسه به سه زبانِ: اردو، فارسی و عربی تدریس می شد. در سال 1320 هجری/ 1903م کتاب خانه جداگانه ای در کنار «مسجد جامع» بنیان نهاده شد که بعدها از مهمترین کتاب خانه های هندوستان به شمار رفت.

خواجه حسن نظامی در کتابش «روزنامچه سفر» نوشته است که وی در سال 1907 «کتب خانه محمدیه» را دیده بود  که نسخه های خطی نادری دارد. مانندِ: قرآن کریم به خط یاقوت مستعصمی؛ قرآن کریم که حضرت بهاءالدین نقشبندی آن را مطالعه می کرد و بعدها همین قرآن کریم به پادشاه بابر رسید.

 

بیشتر نسخه های خطی و نوادارت کتاب خانه را مولوی عبدالمنعم (خطیبِ مسجد جامع بمبئی ) و مولانا یوسف کَتکتی (سرپرست مسجد جامع بمبئی) گردآوری می کردند.

خود مولانا یوسف کَتکَتی (درگذشت: 1932م) دارای کتاب خانه شخصی از نسخه های خطی و کتاب های نایاب بود که پس از درگذشتِ وی به دانشگاه بمبئی منتقل شد. بنگرید به مقاله کتاب خانه دانشگاه بمبئی، هندوستان  در همین پایگاه خبری نسخ خبری «بساتین».

 

در سال 2008م با کمک کنسولگری عربستان نسخه های خطی عربیِ «کتب خانه مدرسه محمدیه» آفت زادیی و مرمت و بعد از تمامی این مراحل دیجیتالی شد. عبدالصمد بن عبدالقدوس النذیر به راهنمایی دکتر ابراهیم بطشان این کار مهم را بر عهده گرفتند.

مولانا هاشم نَدوی و از طرف «مرکز جمعة الماجد» (دبی) دکتر عزالدین بن زغیبة به این کتابخانه آمدند و زیر نظر آنها تمام نسخه های عربی، فارسی و اردو و کتاب های قدیمی دیجیتالی شد.

سپس با دعوت از صحافان ماهر هندوستان تمام نسخه های خطی و کتاب های «کتب خانه محمدیه»صحافی شدند، تمام این منابع فهرست نویسی و وارد کامپیوتر شد. [1]

 

در سال 2019 فهرست نسخه های خطی و کتاب هایِ کتاب خانه مدرسه محمدیه، جامع مسجد بمبئی منتشر شده است.

مشخصات کتاب: «فهرستِ مخطوطات و مطبوعات کتب خانه مدرسه محمدیه جامع مسجد بمبئی»

گردآورنده: مفتی محمد اشفاق قاضی (سرپرست کتب خانه مدرسه محمدیه، مفتی دارالافتاء و الارشاد، جامع مسجد بمبئی در هندوستان)، ناشر: جامع مسجد بمبئی ترست، بمبئی، هندوستان، سال چاپ: 2019.

 

فهرست کتاب:

- «سخنِ گردآورنده» // مفتی محمد اشفاق قاضی (مدیر کتب خانه مدرسه محمدیه، مفتی دارالافتاء و الارشاد، جامع مسجد بمبئی در هندوستان)

- «اهمیت و فایده کتاب خانه» // مولانا مفتی ابوالقاسم نعمانی (مدیر دارالعلوم دیوبند، هندوستان)

- «آغاز تشکیل کتاب خانه ها» // مولانا عبدالله کاپودروی (رئیسِ پیشینِ دارالعلوم فلاح دارین ترکیسر، گجرات، هندوستان)

- «دوره نگارش کتاب» // مولانا مفتی احمد خان‌ پوری (شیخ الحدیث جامعه اسلامیه تعلیم الدین، دابیل، گُجرات، هندوستان)

- «کتاب خانه های مساجد» // مولانا خالد سیف الله رحمانی (مدیر المعهد العالی الاسلامی، حیدرآباد، هندوستان)

- «گذشتگان و مطالعه و کتب بینی»// مفتی محمد اظهر نظیر (امام و خطیب مسجد جامع بمبئی، هندوستان)

- «برخی از کتاب خانه های مشهور اسلامی» // مولانا محمد ابراهیم بن علی خطیب (شیخ الحدیث جامعه حسینیه عربیه شری وردن، رای گز، هندوستان)

- «کتاب خانه مدرسه محمدیه؛ کتاب خانه ای نادر در شهر بمبئی» // مولانا شاه عالَم گورکپوری (معاون کل، مجلس تحفظ ختم نبوت سراسر هندوستان، دارالعلوم دیوبند)

- «سه کتاب خانه مشهور بمبئی» // پروفسور عبدالستار دَلوی- خلاصه: مفتی عبدالمتین اشاعتی بَستَوی (کتاب خانه مسجد جامع بمبئی)

- «کتاب خانه عهد به عهد» // مفتی محمد اشفاق قاضی (مدیر کتاب خانه مدرسه محمدیه جامع مسجد بمبئی)

- «تاریخ مسجد جامع بمبئی» // مفتی محمد اشفاق قاضی (مدیر کتاب خانه مدرسه محمدیه جامع مسجد بمبئی)

 

عنوان های فهرست را از اینجا دانلود کنید: Fihrist_Jamia_Masjid_Bombay.pdf

 

پی نوشت:

فهرست نسخه های خطی «کتاب خانه محمدیه مسجد جامع بمبئی» که پیشتر منتشر شده اند:

 

* «فهرست کتب خانه مدرسه محمدیه متعلق مسجدِ جامع بمبئی»، به کوشش: محمد یوسف کَتکَتی، مطبع رحمانی، بمبئی، 1341 هجری. ( این فهرست 4851 نسخه خطی و کتاب های چاپی دربردارد) 

 

* «اردو مخطوطاتِ کتاب‌خانه جامع مسجد بمبئی»، فهرست ‌نویس:حامدالله افسر نَدوی، موسسه تحقیقاتی انجمن اسلام اردو، بمبئی، سالِ چاپ: 1956 که در این لینک آنلاین قابل مطالعه است:

https://www.rekhta.org/ebooks/kutub-khana-jama-masjid-bambai-mein-urdu-makhtutat-ebooks?lang=ur

  

* «اردو مخطوطاتِ کتاب‌خانه جامع مسجد بمبئی»، فهرست‌نویس:حامدالله افسر نَدوی، دهلی‌نو، سالِ چاپ: 1990 که در این لینک آنلاین قابل مطالعه است:

https://www.rekhta.org/ebooks/kutub-khana-jama-masjid-bombay-ke-urdu-makhtootat-hamidullah-nadvi-ebooks?lang=ur

 

* در سال 1990 مدیر خانه فرهنگ جمهوری اسلامی در بمبئی – ابوالحسن خلیج منفرد – فهرست کتاب­هایِ چاپیِ فارسی را آماده کرد که با قدری ملاحظات، 874 عنوان کتاب  در 12 صفحه منتشر شد.

 

* «فهرس مخطوطات خزانة بومبائی»، به کوشش:عبدالصمد عبدالقدوس النذیر در سال 2011 منتشر شد.

 

تهیه و تنظیم: لیلا عبدی خجسته

 

بابت ارسال فهرستِ کتاب از جناب آقای محمد ریاض خان از هندوستان بسیار سپاسگزاریم. عطاهای الهی روزیشان باد. آمین.