کد مطلب : 7391
الزيارات: 99
اخبار » گزارش
طباعة

مجله «اردو دنیا» هر ماه از «قومی کونسل برای فروغ اردو زبان» در دهلی، هندوستان منتشر می شود .در شماره اوت 2020 مقاله ای درباره یکی از فهرست‌ نویسان «کتاب خانه رضا رامپور» آمده است:

حافظ احمد علی خان شوق رامپوری (1863- 1933) پس از تحصیلات ابتدایی در سالِ 1882 به خدمت قشون درآمد. در سالِ 1887 به گوالیار رفت و در قشونِ سیوا جی راو هولکر، رتبة کاپیتانی یافت. در سالِ 1889 از خدمت در قشون کناره گیری کرد و به رامپور برگشت و وارد امور اجرایی شد. در سال 1897 حکیم اجمل خان [1] معاونت «کتاب­خانه ایالتی رامپور» (امروزه «کتاب­خانة رضا رامپور) را به وی سپرد. در سالِ 1904 مسئولیت­هایِ اوقاف و تعمیر مساجد هم به وی واگذار شد. در سالِ 1905 رئیسِ کارخانه­جات، در 1908 عضو شورای ««مدرسة عالیة رامپور» (مدرسة دینی) شد. حافظ احمد علی خان در سال 1931 بازنشسته شد. به دلیل حُسن خدماتش از طرف ایالت رامپور، «تمغة حامدیه» به وی اهدا شد. در خانة ایشان هر ماه محفل شعری برگزار می­شد که شاعرانی از رامپور و بیرون رامپور شرکت می­کردند. شعرهایی که در این محفل خوانده می­شد، در گلدسته­ای به نامِ «ریاض سخن» هر ماه منتشر می­شد. شماره اول 20 ژانویه 1885 چاپ شد. وی هفته نامه­ «ادیب هند» را منتشر می­کرد. (تاریخ نخستین شماره: یکم آوریل 1885)

 

فهرست نویس‌هایِ حافظ احمد علی خان شوق:

حافظ احمد علی خان شوق به شیوة جدید فهرست نسخه های خطی و کتاب های چاپیِ عربیِ «کتاب­خانه رضا رامپور» در هندوستان را فهرست نویسی کرد: جلد اول در سالِ 1320 هجری/ 1902 و جلد دوم در سالِ 1346 هجری/ 1928 و جلد سوم در 1347 هجری/ 1929 منتشر شد.

جلد اول شاملِ فهرست نسخه های خطی و چاپیِ عربیِ کتاب خانه از شماره 1 تا 225.

جلد دوم از شماره 226 پس از فن تفسیر از شماره 227 شروع می شود. شامل 778 کتاب چاپی عربی و 422 نسخه خطی و مجلاتِ عربی. در آغاز فهرست موضوع کتاب ها، اصطلاحاتِ و رمزهای کتابت آورده شده است. در مجموع این جلد دوم 4+ 34+ 845 صفحه است.

جلد سوم موضوع وار و شامل 352 صفحه است. تعداد نسخ: 37 در ریاضی؛ 5 در موسیقی؛ 13 در هیئت؛ 59 در منطق؛ 101 در طب؛ 5 در تشریح؛ 4 در بیطره؛ 62 در لغت؛ 119 در صرف؛ 62 در نحو نسخه خطی، کتاب های چاپی و مجله شامل است. در سال 1897 توسط مولوی محمد نبی به ترتیب موضوعی آماده کرد.

چاپِ عکسیِ جلد دوم و سومِ فهرست این کتب عربیِ در سال 2017 از «کتاب خانه رضا رامپور» منتشر شد. [2]

وی به شیوة فهرست نسخه­هایِ خطّی موزة بریتانیا، فهرست فارسی «کتاب­خانه رضا رامپور» را هم آماده کرد: جلد اول از شماره 1 تا 105 تا پایانِ «تاریخ طبرستان و رویان و مازندران»، جلد دوم از شماره 106 تا 225 و تا پایان «داستان ترکتازان هند» و جلد سوم از شماره 226 تا 504 است و تا پایانِ «روزنامچة عبدالقادر خان» است. ولی جلد سوم چاپ نشد. [3]

فهرست کتاب­های چاپیِ انگلیسیِ «کتاب‌خانه رضا رامپور» را هم چاپ کرد.

 

از تالیفاتِ حافظ احمد علی خان شوق:

- «شہنشاہ جرمنی کا سفرِ قسطنطنیہ» (=سفر شاه آلمان به قسطنطنیه )، به زبان اردو، به درسال 1899 مطبع احمدی رامپور منتشر شد. (وی به درخواست حکیم اجمل خان ماجرای سفر شاه آلمان را از روزنامه هایِ اردو، عربی، انگلیسی و ترکی گردآوری نمود)

- ترجمة «سفر ابن جبیر اندلسی». ترجمه از عربی به اردو. به درخواست حکیم اجمل خان. در سال 1900 از مطبع احمدی، رامپور منتشر شد.

- ترجمة «مناقب العارفین» از فارسی به اردو که در سال 1921 از مطبع احمدی رامپور منتشر شد.

- «تذکرة کاملان رامپور». به زبان اردو، شامل زندگی 531 نفر از بزرگان رامپور که احمد علی خان شوق از سال 1914 تا 1929 بر روی آن کار کرد. این کتاب به نواب سر سید محمد حامد علی خان صاحب بهادر– والیِ  رامپور- تقدیم شد و نخستین بار در مارس 1929 به کوشش محمد جعفریِ چاپگر و ناشر از همدرد پریس در دهلی منتشر شد. چاپ دوم با تصحیح و افزوده­ها در سال 1986 از کتاب­خانة شرق­شناسی و عمومی خدابخش در پَتنا منتشر شد.

- «تاریخ کتب خانة عالیه دارالریاست مصطفی آباد عُرف رامپور»، به زبان اردو، کتاب‌خانه رضا رامپور، شهر رامپور، 1998.

 

پی نوشت از مترجم مقاله

1- حکیم اجمل خان (1868-1927) طبیب معروف طبِ یونانی در هندوستان که به مسیح الملک ملقّب بود. در 1912 وِیدک اِیند یونانی طبّی کالج را تاسیس کرد که بعدها به طبّیه کالج شهرت یافت؛ در 1903 هندوستانی دواخانة دهلی را تأسیس کرد که امروزه شعبه‌های مختلف آن در هندو پاکستان فعّالیّت دارند. در 1920 نخستین معاونِ  جامعه ملّیه اسلامیّه در دهلی بود. در 1917 کتابِ حاذق را نگاشت که دربارة روشِ درمان بیماری‌هایِ مختلف توضیح داده است. این کتاب تاکنون بارها و بارها در هند و پاکستان منتشر شده است. حکیم اجمل خان از 8 ژوئن 1896 تا یکم ژوئن 1903 مدیریّت کتاب‌خانة رضا در شهرِ رامپور را برعهده داشت و بسیاری از نسخه‌هایِ خطّی در زمینة طب را به گنجینة این کتاب‌خانه افزود.

2-  بنا بود که چاپِ عکسی ِ جلد اول هم در سال 2018 منتشر شد که نمی دانیم آیا منتشر شده است یا خبر؟

3- بعدها «فهرست نسخه های خطی فارسی کتاب خانه رضا رامپور»، منتشر شده از کتاب‌خانه رضا رامپور به زبان فارسی در سال هایِ جلد اول: 1996؛ جلد دوم: 1997؛ جلد سوم: 2000. به زبان انگلیسی در سال هایِ: جلد اول و دوم 2013؛ جلد سوم 2015.

 

خلاصه و ترجمه از مقاله به زبان اردو با عنوانِ:  «حافظ احمد علی خان شوق اور اُن کی علمی خدمات»، مقاله نویس: ساجده شیروانی، مجله «اردو دنیا»، جلد 22، شماره 8، اوت 2020، قومی کونسل برای فروغ اردو زبان، دهلی، هندوستان، صفحات: 64-66.

تهیه و تنظیم: لیلا عبدی خجسته