کد مطلب : 6776
23 ارديبهشت 1398 - 14:46
تعداد بازدید : 84 بار
اخبار » اخبار وسط

مجلّة «معارف» به زبانِ اردو هر ماه از سویِ «مجلسِ دارالمصنّفینِ شبلی آکادمی» (شهرِ اَعظم‌گَر، هندوستان) منتشر می‌شود. در تازه‌ترین شماره (می 2019، جلد 203، عدد5) مقاله‌ای چاپ شده است با عنوانِ: «چاپِ علمی و جدیدِ مکتوباتِ امام ربّانی»، نویسنده: عارف نوشاهی، صفحات: 381 تا 387. ترجمه متنِ مقاله به فارسی:

نامه‌هایِ شیخ احمد سَرهندی مجدّد الف ثانی (971- 1034 هجری/ 1564-1624م) که در دنیایِ تصوّف به نامِ «مکتوباتِ امام ربّانی» معروف هستند. بیشتر این نامه‌ها به فارسی و برخی به عربی نوشته شده‌اند. این نامه‌ها را خلفایِ شیخ احمد سَرهندی، در زمانِ حیاتِ خودِ و یه ترتیبِ ذیل در سه دفتر گردآوری کرده بودند:

1-    دفترِ اول موسم به دُرالمعرفت، گردآورنده: یار محمّد جدید بدخشی طالقانی، در سالِ: 1025 هجری. شامل 313 مکتوبات.

2-    دفترِ دوم موسوم به نورالخلایق، گردآورنده: جامع عبدالحی حصاری، در سال: 1028 هجری. شامل 99 مکتوبات.

3-    دفترِ سوّم موسوم به معرفة الحقائق، گردآورنده: محمّد هاشم کَشمی، در سال:1031 هجری. شامل 114 مکتوبات.

برخی از مکتوبات در همانِ زمانِ شیخ احمد سَرهندی، نقل می‌شد و به دستِ افراد می‌رسید. سپس وقتی مکتوبات در سه دفتر، گردآوری شدند، نقلِ کاملِ این مکتوبات شروع شد که بسیاری از آنها در کتاب‌خانه‌هایِ دنیا موجود است. وقتی صنعتِ چاپ در هندوستان وارد شد، چاپ مکتوبات هم رواج یافت.

نخستین بار این سه دفترِ مکتوبات در سالِ 1288 هجری/ 1871م از مطبع احمدی در شهرِ دهلی به اهتمامِ  مالکِ مطبع - شیر محمّد خان بن غلام محمّد خان ججری (به زبانِ اردو: جهجری) –در سه جلد منتشر شد.  چاپ دوم این سه دفترِ مکتوبات، در سالِ 1290 هجری/ 1873م از مطبع مرتضوی در شهرِ دهلی به اهتمامِ مالک مطبع – حافظ حاجی عزیزالدّین احمد- منتشر شد. منشی نَوَل کِشور هم از چاپ‌خانه‌هایش در شهرهایِ لَکنو و کانپور چندین بار این مکتوبات را به چاپ رساند: چاپِ سوم از مطبع نَوَل کِشور در سالِ 1294 هجری/ 1877م؛ چاپِ هشتم از مطبع نَوَل کِشور در سالِ 1324 هجری/ ژوئیه 1906م. ناشرهایِ دیگری هم در هندوستان این مکتوبات را به چاپ رساندند. در خارجِ هندوستان هم مکتوبات چاپ شده‌اند. در سالِ 1328 هجری/ 1910م به اهتمامِ حاجی عبدالله بن حاجی اسدالله از مطبعِ پورصوف (تاشکند، ازبکستان) و در سالِ 1425 هجری/ 2004م به تصحیح و تعلیقاتِ محمّد ایّوب گنجی از زاهدان (ایران) منتشر شد. چاپ‌هایِ «مکتوباتِ امام ربّانی»- چه در داخلِ و خارجِ هندوستان- همگی غیرعلمی هستند. تاکنون فقط یک چاپِ منقّح انجام شده است.

تقریباً صد سال پیش، مولانا نور احمد پَسروری ثم اَمرت‌سَری (درگذشت: 1348 هجری/ 1930م) به تصحیح و تدوینِ مکتوبات همّت گماشت و از 1327 تا 1334 هجری/ 1909 تا 1916م هر سه دفترِمکتوبات در بخش‌هایِ مختلف از مطبعِ مجدّدی در شهرِ اَمرت‌سَر در قطع بزرگ منتشر شد. این چاپ، بسیار مورد قبول واقع شد و هنوز هم معتبر شمرده می‌شود. تمامِ اصولِ تحقیق در این چاپ به کار رفته است. متنِ مکتوبات بر اساسِ قدیمی‌ترین نسخه و با مقایسه نسخه‌هایِ خطّیِ دیگر تصحیح شده است. اختلافِ نسخه‌ها در حاشیه نوشته شده است. آیات و احادیث استخراج شده‌اند و به همراهِ ترجمه فارسی در حاشیه آمده‌اند. دارایِ فرهنگ‌ِ الفاظ است. عباراتِ عربیِ بینِ مکتوبات به فارسی ترجمه شده‌اند. برخی از نوشته‌هایِ مکتوبات که نیاز به توضیح داشتند، مولانا نور احمد توضیح داده است. عبارت‌هایِ عربی اعراب‌گذاری شده‌اند، درباره تمامِ افراد ذکر شده در مکتوبات، شرحِ حالِ مختصری نوشته شده است. الغرض، مولانا نور احمد با توجّه به امکاناتِ آن زمان، بهترین تصحیح را انجام دادد که بارها در ترکیه و پاکستان به‌صورتِ چاپِ عکسی منتشر شد. البته طبیعی است که پس از صد سال، شیوه چاپِ این کتاب، قدیمی است. کتابتِ با دست، توضیحات حاشیه در حاشیه، فرهنگِ واژگان در بینِ سطرها. این شیوه قدیمی در عصرِ دیجیتالِ امروز به مذاقِ و سلیقه خواننده نمی‌خورد. می طلبید که این تصحیحِ مولانا نور احمد دوباره تجدید چاپ شود.

در نوامبر 2013م در استانبول از طرفِ وقفِ عزیز محمود هدایی «همایشِ جهانیِ امام ربّانی» برگزار شده بود که نگارنده مقاله [دکتر عارف نوشاهی] هم در آن شرکت کرده بود و مقاله‌ای ارائه کرد با عنوانِ: «ضرورتِ چاپِ انتقادی و جدیدِ مکتوباتِ امام ربّانی». نه تنها این پیشنهاد موردِ استقبالِ مسئولانِ همایش قرار گرفت بلکه اعلام شد که وقفِ عزیز محمود هدایی در استانبول هر چه زودتر این کار را شروع کند و مسئولیتِ آن را هم به من [دکتر عارف نوشاهی] واگذار کردند.

من در فوریه 2014م این پروژه را آغاز کردم و از پاکستان و کشورهایِ دیگر عکسِ نسخه‌هایِ مختلفِ مکتوبات امام ربّانی را گردآوری کردم. در نهایت عکسِ این نسخه‌ها به دست آمدند:

-        مرکزِ تحقیقاتِ فارسی ایران و پاکستان، اسلام آباد، شماره 1495، تاریخ: 106 هجری. (فقط دفترِ دوم)

-        موسسه مطالعاتِ شرقیِ ابوریحان بیرونی، تاشکند، نسخه 1499، تاریخ: 1080 هجری. این نسخه را دکتر نجدت طوسون فراهم کردند.

-        مجموعه آفتاب در کتاب‌خانه مولانا آزاد در دانشگاهِ اسلامیِ عَلیگر، هندوستان ، شماره 3/ 14 ف، تصوف، تاریخ 1318 هجری/ این نسخه را دکتر عطا خورشید فراهم کردند.

الف- متن: از رویِ متنِ تصحیح شده مولانا نور احمد (چاپِ اَمرَت‌سَر 1909 تا 1916م) ابتدا متنِ مکتوبات در فایلِ ورد در کامیپوتر تایپ شد. البته فقط متنِ مکتوبات. حواشی، تعلیقات و فرهنگ ‌الفاظ را شامل نکردم. سپس، متنِ تایپ شده را با این نسخه‌هایِ خطی ذکر شده مقایسه کردم. اختلافات را در پاورقی نوشته شد. هر جا تساجات دیده شد، آن‌ها را اصلاح کرده  در خودِ متن درست کرده شد. نکاتِ فنی تدوین هم رعایت شد: اعراب گذرای عبارت‌هایِ عربی، بخش بندی عبارت‌هایِ طولانی، نشانه‌هایِ سجاوندی و غیره.

ب: تهیّه نمایه: وقتی هر سه جلد مکتوبات، کاملاً آماده شد، مرحله آماده‌سازی نمایه رسید که شاملِ:

1-    مآخذِ احادیثِ نبوی، اقوالِ مشایخ به زبانِ عربی.

2-    استخراجِ اشعارِ عربی و ذکر ماخذ.

3-    استخراجِ اشعارِ فارسی و ذکر ماخذ.

4-    اصطلاحات و مفاهیمِ دینی، کلامی، فلسفی، عرفانی و اخلاقی.

5-    طبقاتِ دینی، عرفانی، کلامی و اجتماعی،اقوام، پیشه‌وران، دارندگانِ مقاماتِ روحانی و رتبهدارانِ دستگاهی

6-    نامِ اشخاص و فرشتگان.

7-    مکان‌ها (آبادی، رودخانه، خانقاه، قلعه، کوه، مسجد)

8-    رسائل، کتاب، مکتوبات.

9-    نامِ مکتوب‌الیه‌ها به ترتیبِ حروفِ الفبا.

10-                    فرهنگِ واژگان چند زبانی (هندی یا مُهنّد).

در این نمایه‌ها، به جایِ ارجاع به شماره صفحات، به دفترِ مکتوبات (دفتر اول یا دوم یا سوم) و شماره مکتوبات ارجاع داده شده است. به این ترتیب، این نمایه‌ها، برایِ چاپ‌هایِ قدیم و جدیدِ مکتوبات و حتّی چاپ‌هایِ آینده هم مفید خواهند بود.

ج: مقدّمه و تعلیقات: برایِ چاپِ علمیِ مکتوبات، باید مقدّمه‌ای مبسوط و تعلیقاتِ عالمانه‌ای نوشته می‌شد. از این رو، کار را به دو بخش تقسیم کردم: در یک بخش «پیش‌گفتار» نوشتم که شامل:

گزارشی از مراحلِ آماده سازیِ چاپِ حاضرِ «مکتوباتِ امام ربّانی»؛ گزارشی از تدوینِ «مکتوباتِ امام ربّانی»؛ بررسی نسخه‌هایِ خطّی و ماخذِ «مکتوباتِ امام ربّانی» (از کشورهایِ مختلف)؛ جزئیاتِ چاپ‌هایِ قدیمیِ «مکتوباتِ امام ربّانی»؛ شرحِ حالِ مولانا نور احمد پَسروی اَمرت‌سَری؛ مساعیِ علمیِ نور احمد اَمرَت‌سَری؛ روشِ تصحیحِ نور احمد اَمرَت‌سَری در «مکتوباتِ امام ربّانی».

بخشِ دوم که «مقدّمه» مبسوط است به قلمِ پروفسور محمّد اقبال مُجدّدی نوشته شده است (این مقدّمه به زبانِ اردو است که من آن را به فارسی ترجمه کردم). مقدّمه شاملِ:

-        اوضاعِ سیاسی و مذهبیِ شبه‌قارّه در قرنِ دهم و یازدهم هجری.

-        حالاتِ زندگیِ امام ربّانی شیخ احمد سَرهندی.

-        حالاتِ زندگیِ گردآورندگانِ «مکتوباتِ امام ربّانی».

-        شیوه گردآوریِ «مکتوباتِ امام ربّانی».

-        بررسیِ کارهایِ انجام گرفته درباره «مکتوباتِ امام ربّانی» (ترجمه، شرح، کوشش‌هایِ انجام گرفته برایِ فهمِ مکتوباتِ از سویِ مُجدّدی‌ها؛ کتاب‌هایِ متفرّقه درباره «مکتوباتِ امام ربّانی»؛ کتاب‌هایِ فهارس و نمایه‌هایِ استخراج شده از مکتوبات؛ کتاب‌هایِ نوشته شده در رد و دفاعِ شیخ احمد سَرهندی)

پس از عنوانِ «تراجم»[ترجمه‌ها]، پروفسور محمّد اقبال مجدّدی یک مقاله طولانیِ دیگری نوشته‌اند که در آن شرحِ حالِ کسانی را نوشته ‌اند که مکتوبات را گردآوری کرده‌اند. (این نوشته ایشان هم به اردو بود که من به فارسی ترجمه کردم).

پروژه «مکتوباتِ امام ربّانی» در سالِ 2014م شروع شد و در سالِ 2017م از هر لحاظ آماده شد. سپس آن را برای چاپ و نشر به وقفِ عزیز محمود هدایی در استانبول سپردم. در پایانِ سالِ 2018م انتشاراتِ ارقم در استانبول با کاغذی بسیار نفیس و جلدی بسیار عالی در چهار جلد آن را منتشر کرد:

جلد اوّل: مکتوباتِ دفترِ اوّل. به دلیلِ ضخامتِ این جلد، در دو بخش چاپ شده است. بخشِ اوّل مکتوبات شماره 1 تا 200. بخشِ دوّم مکتوبات شماره 201 تا 313. همراه با عرض‌داشت‌هایِ خواجه محمّد صادیق و ترجمه فارسیِ مکتوباتِ عربی، تعدادِ صفحات: 60+ 1003.

جلدِ دوّم: مکتوباتِ دفترِ دوّم. تعدادِ صفحات: 21+ 411.

جلدِ سوّم: مکتوباتِ دفترِ سوّم. تعدادِ صفحات: 21+ 498.

جلدِ چهارم: پیش‌گفتار، مقدّمه، تراجم، نمایه، تصاویر. تعدادِ صفحات:561.

آنچه این چاپ را از دیگر چاپ‌ها ممتاز می‌کند: اهتمام به صحّتِ متن و استفاده از نسخه‌هایِ خطیِ قدیمی که پیشتر مورد استفاده قرار نگرفته بود. جلدِ چهارمِ مکتوبات، از نظرِ مطالب و مباحثِ تازه‌اش بی‌نظیر است و برایِ نخستین بار است که به دنیایِ علم عرضه می‌شود. پیشتر درباره «مکتوب‌الیهم‌«‌هایِ مکتوبات کار نشده بود، در این چاپ، پژوهشگری برجسته این کار را انجام داده‌اند که تخصّصشان رجالِ مُجدّدیه است. در مکتوبات، مرتب اشعارِ فارسی و عربی آورده شده است. در این چاپ، ماخذِ اشعار همراه با اختلافِ آنها در دیوان‌هایشان، آورده شده است. این چاپِ جدیدِ «مکتوباتِ امام ربّانی» از نظرِ صفحه‌بندی، حروف‌چینی، جلد و کاغذ کاملاً ممتاز است. در این چاپ، احبابِ زیادی کمک حال بوده‌اند: جناب آقایِ اظهار‌القدّوس نوشاهی در تاپپِ متنِ مکتوبات، صفحه‌بندی، استخراجِ احادیث، نمایه‌سازی. دکتر محمّد عبدالمجید – یک دوست سوریه‌ای- برایِ خواندنِ عبارت‌هایِ عربی و اعراب‌گذاری.

 

ترجمه و تنظیم: لیلا عبدی خجسته

مقاله را از اینجا دانلود کنید:

http://shibliacademy.org/

 

 

کد امنیتی
تازه کردن

آمار بازدیدکنندگان

مهمانان :

102 

امروز :
دیروز :
این هفته :
این ماه :
بازدید کل :
1649
3067
4716
59181
15653585