کد مطلب : 7176
05 مرداد 1399 - 13:01
تعداد بازدید : 20 بار
اخبار » اخبار وسط

«مدرسه مطالعات آسیایی و آفریقایی» (SOAS) هر ماه میلادی در سایتِ خود مقاله ای به انگلیسی از پژوهشگران خود یا بیرون از منتشر می کند. این مقاله ها در حوزة آسیا و آفریقا براساس نسخه هایِ خطّی (بیشتر)، چاپ سنگی و منابعِ بسیار نایاب موجود در کتاب خانه بریتانیا (The British Library) نوشته می شوند.

وقتی ویلیام جونز در دیوان عالی در فورت ویلیام در کلکته (که شامل بنگال، بیهار و اُریسا) می شد مشغول به کار شد، با یک سوالِ مهم مواجه شد که قاضیان انگلیسی چطور می توانند به ترجمه های متون فقهی(حقوقی) عربیِ، فارسی و سانسکریتِ به انگلیسی اعتماد کنند آیا آنها قانون را آن طور که هست ترجمه می کنند یا قانون به سلیقه مترجمان به انگلیسی ها رسیده است؟

ویلیام جونز در نامه ای نوشته است که در واقع ترجمه های غیر قابل اعتماد پَندَت ها از این متونِ حقوقی، انگیزه ای برای وی شد تا زبان سانسکریت را بیاموزد. در واقع مسئله اصلی برای جونز اشتباهات در ترجمه نبود، او می خواست حقیقت فقه اسلامی و قانون هندو را بفهمد.

از این رو، جونز تلاش کرد که متن اصلی- نسخه هایِ خطی متونِ فقهی / حقوقی عربی، فارسی و سانسکریت را بدست آورد. یکی از این متون بسیار مهم، نسخه خطی پنج جلدی از «فتوی العالمگیریه» بود که در دوره حکومت اورنگ زیب عالمگیر (1658-1707م) تدوین شد. یکی از آشنایانِ جونز به نام– میر حسین علی- این کتاب فقهی را به جونز توصیه نمود که بر مبنای آن در دوره استعمار انگلیس در هندوستان قانون مسلمانان هند نوشته شد.

 

این نسخه خطّی «فتوی العالمگیریه» با دیگر نسخه های خطّی مجموعه ویلیام جونز بسیار فرق دارد. یک جلد این نسخه خطی مانند استاندارد ایوان هند (India Office) با جلد نیمه چرمی خرمایی مایل به قرمز روکش و با کاغذهای خالی شرابی رنگ مرمرین صحافی شده است. (که بیشتر مجموعه جونز اینطوری هستند).بقیه جلدها مانند صحافی های چرمی قرن 18 میلادی روکش و صحافی شده اند. البته بیشتر صفحات جدا شده اند به جز یکی از آنها (MS RSPA 91) که به روش کتاب خانه ایوان هند روکش شده است.

رسم الخط و نوع کاغذِ این نسخه خطی هم با دیگر نسخه ها بسیار فرق دارد که همگی به خط نسخ خوانا، روی کاغذِ کِرِم کم رنگ، کلفت، بیخط. کاغذ این جلد کرم خورده است و رنگ کاغذ هم رفته است. کاملاً مشخص است که این جلد از متن متفاوت دیگری است، شاید بخشی از نسخه های خطی دیگر بوده است ، نسخه هایی که به مجموعه جونز تعلق نداشتند. منطقی بود که جلد اول هم مانند بقیه جلدها باشد، امّا چه بر سر جلد اول آمده بود؟

حدس زده می شود که جونز از نسخه های خطی متفاوتی «الفتاوی العالمگیریه» را خریده باشد. و چرا؟ شاید در آن وقت به همان جلدها دسترسی داشته است. هر مُهر این نسخه خطی راهنمای ما برای پاسخ پرسشمان است. از کجا خریداری شده بودند؟ و چه زمانی به مجموعه نسخه های خطی (یکجا) تعلق گرفتند؟

 

این جلد نسخه خطی، دارای مُهرهای زیادی است و از این رو از عجیب ترین آنهاست. در ورق اول چهار مُهر است. در بالا کُپی دو مُهر مشابه است: «عبدالحق مرید پادشاه عالمگیر سنه 36». (یعنی 36مین سال جلوس عالمگیر) یعنی این عبدالحق در سال 1692م این نسخه خطی را در ملکیت داشته است و او پسر عبدالوهاب، قاضی مرحوم بوده است. یکی دیگر از مُهرها، آیه 45 سوره مریم است. مُهر دیگر از حافظ مسعود خان است به تاریخ 1153 هجری یعنی 1740-1741 هجری. در کنار آن نوشته ای است که می رساند او نسخه خطی را در سالِ 1162 هجری/ 1748-1749م خریده است.

قدمت چهار جلد دیگر به گونه ای دیگر است. قدیمی ترین مُهر آن از محمد ابوالفتح اکرم الدین است در 39 مین سال جلوس اوریگ زیب (یعنی سالِ 1107 هجری/ 1695-1696م). جالب اینجاست که مُهر حافظ مسعود خان هم است به تاریخ 1153 هجری/ 1741-1740م. ممکن است حافظ مسعود خان آنها را از فردی خریده اشد که قبلاً همه جلدهای نسخه ها را با هم داشته است. به ویژه اینکه او همه را در سال مشابه (1162 هجری/ 1748-1749م) تهیه کرده بود. از مُهرهایِ حافظ مسعود خان پی می بریم که در سالِ 1162 هجری تمام جلدهای این نسخه خطی یکجا شدند، با این احتمال که شاید قبلاً یک جا بودند و یکجا به او فروخته شده باشند. اما بعد چه شد؟

نوشته خریداری شده از سید محمد انور بن سید محمد غوث است که ظاهراً او نسخه خطی را در جمادی الثانی 1196 هجری/ (آوریل- می 1782م) به دست آورده بود. یعنی یک سال و نیم پیش از اینکه جونز همه جلدها را بدست آورد. یعنی محمد انور فردی بوده است که جونز را به این نسخه ها رسانده است.

 

ویلیام جونز در یادداشت هایش، اول از همه این نسخه خطی را در فهرست آورده است پیش از «الفرائد السراجیة» که آن را سفارش داده بود و پیش از «مختصر القدوری» که دو نسخه از آن را در ملکیت داشت.

این نسخه خطی «فتوی العالمگیریه» دارای حواشی و یادداشت هایی است که به مطالعه وسیعی نیاز دارد.

خلاصه و ترجمه از مقاله به انگلیسی با عنوانِ: « Sir William Jones’ manuscript copy of al-Fatawa al-'Alamgiriyyah»، مقاله نویس: جاناتان لارنس، در این منبع:

 https://blogs.bl.uk/asian-and-african/2020/04/sir-william-jones-manuscript-copy-of-al-fatawa-al-alamgiriyyah.html

 

خلاصه و ترجمه: لیلا عبدی خجسته

 

 

کد امنیتی
تازه کردن

آمار بازدیدکنندگان

مهمانان :

61 

امروز :
دیروز :
این هفته :
این ماه :
بازدید کل :
151
1521
10645
20708
16448136