کد مطلب : 7189
12 مرداد 1399 - 14:00
تعداد بازدید : 57 بار
اخبار » مقالات

مجله «معارف» هر ماه از «دارالمصنفین شبلی آکادمی»، شهر اَعظم گَر در هندوستان به زبان اردو منتشر می شود. در شماره مارس 2017 مقاله ای درباره نسخه خطّی مثنوی (فارسی) آمده است که در اینجا خلاصه ای از آن به فارسی ترجمه شده است:

 

هنوز هم نسخه های خطّی عربی و فارسی از جاهایی کشف می شوند که اصلاً نمی توان گمان کرد.

نسخه خطی فارسی  در قالب مثنوی، تعداد صفحات: 186. اوراق پوسیده و آسیب دیده. اندازه: 8×5 اینچ. در هر صفحه 17 سطر و در هر سطر یک بیت: 3162= 186× 17. به خط نستعلیق خوش  نما. روشنایی سیاه پخته. نسخه خطّی کاملاً خواناست. عنوان ها با شنگرف نوشته شده اند.

نسخه خطّی سروق ندارد. در آغاز شماره 1 خورده است. گوشه های صفحات 3 و 4 پاره شده اند که برخی از واژگان بیت ها از بین رفته اند، امّا هیچ صفحه اول و وسط افتادگی ندارد، به جز همان سرورق. البته درباره صفحات آخر چیزی نمی توان گفت. در صفحه 175 شاعر عنوانِ «آخر کتاب» نوشته است که 10 صفحه آن هست. نمی توان گفت که چند صفحه افتادگی دارد. گمان غالب آن است که صفحات کمی باشند.

 

مطالب این مثنوی: نعت رسول ص؛ مدح صحابه؛ خلفای راشدین؛ منقبت ائمه اهل بیت؛ ائمه جمهور اسلام؛ امام اعظم و شاگردانش: ابومحمد و ابو یوسف؛ امام مالک و امام شافعی (امام حنبل نیست)؛ صحابه خاص؛ تابعین؛ محدثین که در اینجا از امام بخاری و صحیح مسلم نام برده است. سپس: مشائخ عظام، عرفا، علما، متفکران؛ فاتحانِ داخل و خارج هندوستان.

هر نامی که آمده است، ماده تاریخِ زادروز و درگذشت هم استخراج می شود. گاهی در یک مصرع دو بار ماده تاریخی استخراج می شود و گاهی نامِ ممدوح خود را ماده تاریخی گفته است.

از ماده تاریخی «مخزن کائنات» تاریخ 1179 هجری استخراج می شود. نام شاعر «احسن الله علوی» است که جابجا در مثنوی آمده است. در صفحه 2 عنوان «سببِ تالیفِ کتاب» است که در چهار صفحه و 68 بیت است. برخی از ابیات:

جای فرزند این کتاب مرا

یه شود شافع عذاب مرا [در خود مقاله اصلی «یه» است]

عنفوان شباب مستی بود

غفلت از راه حق پرستی بود

دست و قلب و زبان، نگاه همه

اک جهان کاست گناه همه

گرچه کسب گناه می کردم

هم به طاعت نگاه هم کردم

که به من حضرت رسول کریم ص

و ز صحابه و اهل بیت عظیم

و ز همه اولیا که مشهوراند

از عبرت تا به هند منظوراند

دیگر از عمدگان هند زمین

خاص یاران بنده مسکین

سال مولود و سال رحلت و ماه

در قلم آوردم بلا اشباه

اختلاف روات بگزارم

روی خود سوی ما اتفق آرم

مخزن کائنات نامش خوان

سال تالیف هم زمانش دان = 1179 هجری

 

 

 

شاعر مثنوی را در مدت زمان دو ماه و نیم سروده است:

در میان دو ماه و چند ایام

از رجب تا به نصف ماه صیام

 

 

سپس ذیل عنوانِ «پیر دستگیر حضرت غلام رشید» درباره پیر خود اشعاری مدحی سروده است. شاعر با حضرت غلام رشید (1096-1167 هجری) بیعت کرده بود و تقریباً 50 بیت در وصف او آورده است. برای آگاهی بیشتر درباره حضرت غلام رشید نگاه کنید: اعظم گڑھ کے علما و صوفیہ (از: مولانا حبیب الرحمان، علما و صوفیان سرزمینِ اَعظم گَر). مزار وی در شهر پورنیا در هندوستان است.

 

 

معلوم نیست چرا صوفی احسن الله علوی مثنوی اش را با حمد شروع نکرده است، شاید این اوراق از بین رفته است. در نعت پیامبر 32 بیت با این عنوانِ: «خاتم الانبیا حضرت احمد مجتبی صلی الله علیه و آله و سلم».

از آنجایی که نسب صوفیان به حضرت علی می رسد، خلیفه چهارم را نیاورده است. و پس از ذکر مرشد و پیر خود با عنوانِ «پیر پیران جهان شاه مردان علی علیه السلام» درباره حضرت علی آورده است:

مرتضی هم چون مصطفی باشد

که به دین حاجت که او باشد

نائب مصطفی علی ولی است

صاحب مصطفی علی ولی است

صد هزار اولیا مریدی اند

اهل عرفان هم از مریدی اند

 

 

و سپس یک قصیده بسیار طولانی در 40 بیت که در آن با استناد با تاریخ و احادیث غدیر خم و خطبه رسول اکرم ص را آورده است:

به گفتار هر کرا باشیم مولا

بود مولا علی بی شبه او را

مبارک باد بدر بر غدیرش

رسید از خلق حیدر شد آمیرش

 

 

یکی از صوفیان شهر پُلواری شریف در هندوستان بیت پُرلطفی درباره معنی «مولا» آورده است:

چرا در معنی مَن کُنتُ مولا می روی هر سو

علی مولا به این معنی که پیغمبر بود مولا

 

 

از صفحه 40 تا 63 اشعاری در وصفِ اهل بیت رسول اکرم، حضرت حسن و حسین، خاتون جنت حضرت فاطمه زهرا علیهم السلام:

هست بعد از علی امام زمن

نور چشم نبی امام حسن

بعد او بود هادی کونین

نور چشم نبی امام حسین

صفت حضرت حسین و حسن

هم چون خورشید و مه به او روشن

جگر و جان مصطفی بودند

دین و ایمان مرتضی بودند

 

 

و بعد مناجاتی در 49 بیت شامل اشعار عربی و بعد ذکر امام سجاد علیه السلام. شاعر به امام دوازدهم شعیان اظهار عقیده کرده است.

 

شعر با عنوانِ «امام اعظم ابوحنیفه رض» و شاگردان امام اعظم با عنوانِ «ابو محمد و ابو یوسف رضی الله عنهم» آمده است. از همین جا برمی آید که شاعر حنفی مذهب بوده است.

ماده تاریخ شخصیت های داخل و خارج هندوستان مانندِ: امیر تیمور، محمود غزنوی، مسعود غازی شهید اهلِ بهرایچِ هندوستان، امام غزالی، مولوی، امیر خسرو، سعدی، حافظ آمده است.

در بخش داخل هند با عنوانِ: «دیگر از عمگان هند زمین» عارفان تمام هندوستان: گجرات، بنگال، ملتان، لاهور، دهلی، آگرا، لکنو، رودولی، میرت، اَمیتی، اعظم گَر، بنارس، اله آباد، دَربَنگا، پَتنا، ناگور، ناروال و غیره آمده اند. عارفی چون: حضرت شمشاد علوی؛ حضرت خواجه بیر کفر؛ حضرت خواجه حذیفه عرشی؛ حضرت خواجه ابراهیم ادهم؛ حضرت خواجه (؟)؛ فضیل عباس [در متن اصلی مقاله این طور آمده است]؛ حضرت عبدالواحد؛ خواجه حسن بصری. برای این عرفا 4 یا 5 بیت سروده است، ولی برای ابراهیم ادهم 11 بیت.

 

در بخش دوم که دربارة شخصیات های بیرون هند است، 175 مشایخ را در 62 صفحه آورده است. مثلاً ماده تاریخ شهاب الدین سهروردی:

سال میلاد گفت مظهر دین

اکمل اولیا شهاب الدین (متوفی: 541 هجری)

 

 

یعنی در مجموع این مثنوی 195 شخصیت آمده است از صفحه 69 تا 128 نسخه خطی. مولفِ مثنوی اهلِ جون پور در هندوستان بوده است. از صفحه 129 تا 175 درباره 90 مشایخ و صوفیان جونپور که دراین باره  مقاله ای دیگر نوشته خواهد شد. از صفحه 175 تا 186 درباره شاعرانِ هم عصرِ مولف است. شاعر در خاتمه کتاب، شجره و زندگی نامه اش را نوشته است. اجداد وی در زمان بلبن، از خراسان به دهلی آمده و در دوره شاهان شرقیه در شهر جون پور ساکن شدند.

زبان مثنوی عام فهم است. البته شاعر در قالب های دیگر شعری هم دست داشته است و جابجا مناجات، قصیده و قطعه آورده است.

خلاصه شده از مقاله به زبانِ اردو: «ثواقب المناقب اولیاءالله»، مقاله نویس: سید حسن رضا عارف هاشمی، جلد 199، عدد 3، مارس 2017، صفحات: 190-205.  ماه نامه معارف، دارالمصنفین شبلی آکادمی، اَعظم گَر، هندوستان.

متن اصلی مقاله را از این لینک دریافت کنید:

 https://shibliacademy.org/

 

خلاصه و ترجمه: لیلا عبدی خجسته 

 

 

کد امنیتی
تازه کردن

آمار بازدیدکنندگان

مهمانان :

42 

امروز :
دیروز :
این هفته :
این ماه :
بازدید کل :
1339
2938
11968
41780
16527711