کد مطلب : 5504
12 خرداد 1397 - 20:15
تعداد بازدید : 331 بار
اخبار » اخبار وسط

امروزه همۀ ما خطبۀ قاصعه را با آنچه سيد رضی در نهج البلاغه نقل کرده می‌شناسيم اما حداقل تا قرن هفتم اين خطبه فراتر از آنچه سيد رضی در نهج البلاغه نقل کرده در اختيار محدثان بزرگ شيعه قرار داشت و بخش‌هايی غير از آنچه سيد رضی در نهج البلاغه نقل کرده را در کتاب‌های خود نقل و يا گزارشاتی از محتوای آن ارائه کرده‌اند. ثقة الإسلام کلينی در کتاب الکافی در باب «ابتلاء الخلق واختبارهم بالکعبة» بخشی از اين خطبه را، با تصريح به اين که اين حديث برگرفته از خطبۀ اميرالمؤمنين است، نقل کرده و شيخ صدوق در کتاب التوحيد بخشی ديگر از اين خطبه را با عنوان حديث سُبّخت اليهودی نقل کرده و تصريح می‌کند که اين حديث بخشی از خطبۀ اميرالمؤمنين است، فضل بن حسن طبرسی در کتاب إعلام الوری با تصريح به نام خطبۀ قاصعه آن را از معجزات اميرالمؤمنين ـ عليه السلام ـ شمرده است و محتوای آن را بيان ملاحم و حوادث آينده و ذکر نام خلفای اموی و عباسی گزارش کرده است، و سيد ابن‌طاووس در کتاب اليقين گزارشی قابل تأمل از اين خطبه ارائه می‌کند او يکی از کهن‌ترين نسخه‌های اين خطبه را در اختيار داشته و به توصيف خودش نسخۀ او، نسخۀ عتيقه‌ای بوده که به سال 208 کتابت شده است، ابن‌طاووس دو بار در کتاب اليقين در بيان مناقب امير المومنين ـ عليه السلام ـ بخشی از اين خطبه را با تصريح به نام خطبۀ قاصعه ذکر کرده است اما بيشتر آنچه در اين منابع از خطبۀ اميرالمؤمنين روايت شده در خطبۀ قاصعۀ نهج البلاغه وجود ندارد. علاوه بر آنچه گفته شد روايات متعددی نيز در منابع روايی شيعه اعم از امامی، زيدی، اسماعيلی و نصيريه نقل شده است که محتوا و حتی الفاظ آن عينا با اين خطبه تطابق دارد و به احتمال زياد بخش‌هايی از اين خطبه است که در طول زمان تقطيع و به عنوان رواياتی مستقل نقل شده است اين موارد به تناسب در پاورقی ذکر شده‌ است.
اين خطبه که در بعضی از منابع شيعی به عنوان يکی از معجزات اميرالمؤمنين ـ عليه السلام ـ معرفی شده است در واپسين روزهای زندگی آن حضرت ايراد شده است. حضرت علی ـ عليه السلام ـ  در اين خطبه در واقع حقايقی  را که در رؤيای صادقه ديده و يا از پيامبر اکرم ـ صلی اﷲ عليه و آله ـ شنيده حکايت می‌کند. در اين رؤيا پيامبر از نزديک بودن شهادت آن حضرت و بعضی از اتفاقاتی که در آينده رخ خواهد داد خبر داده است. اميرالمؤمنين ـ عليه السلام ـ خطبۀ خود را با مطالب اخلاقی شروع کرده است و مردم را به تواضع و فروتنی سفارش و از تکبر بر حذر می‌دارد. بخش قابل توجهی از اين قسمت خطبه را سيد رضی در نهج البلاغه با عنوان خطبۀ قاصعه نقل کرده است. سپس آن حضرت به ذکر مناقب و ويژگی‌های خود پرداخته جايگاه خود را نسبت به پيامبر تبيين می‌کند و پس از آن از مسائل و مصائبی که بعد از او دامنگير مسلمانان و به خصوص اهل بيت خواهد شد سخن گفته و از شهادت خود به دست شقی‌ترين مردمان و آنچه بعد از او در کربلا رخ خواهد داد خبر می‌دهد. او صفات هر يک از خلفای بنی‌اميه و بنی‌عباس را شمرده و در نهايت از حضرت مهدی ـ عجل اﷲ تعالی فرجه ـ و علائم ظهور و اتفاقاتی که بعد از ظهور آن حضرت به وقوع خواهد پيوست سخن می‌گويد.
بر اساس گزارش ابن‌طاووس اين خطبه حداقل از ابتدای قرن سوم (208ق) تا قرن هفتم به عنوان ميراث مکتوب حديثی شيعه در اختيار محدثان و عالمان شيعه قرار داشته و هر کدام بخشی از آن را نقل کرده‌اند اما گو اينکه به مرور زمان بخش زيادی از آن مغفول واقع شده و نسخه‌های آن از بين رفته است لذا محدثان و عالمان متاخر از آن بی‌اطلاع بوده و تا جايی که اطلاع داريم گزارشی از اين خطبه بعد از قرن هفتم تا به حال ارائه نشده است و در هيچ يک از جوامع و متون حديثی اين خطبه به صورت کامل ذکر نشده است.
نسخه‌ای که در اين اثر محور پژوهش بوده در بين مجموعه‌ای از رساله‌های عرفانی که در جُنگی به شمارۀ 5694 در کتابخانۀ يوسف‌آغای قونيه نگهداری می‌شود قرار دارد بخش زيادی از اين نسخه را آثار ابن‌عربی و مجموعه‌ای از رساله‌های عرفانی و گاه حديثی ديگر به خود اختصاص داده است. همچنين در اين جُنگ، يادداشت‌های متعددی توسط ابن‌عربی و صدرالدين قونوی به خط خودشان نوشته‌ است که در مقدمه به تفصيل همۀ رساله‌ها و يادداشت‌ها معرفی شده است.‌ نسخۀ 5694 يکی از موقوفات صدرالدين قونوی است که بعد از فوت او به کتابخانه‌ای که بر سر مزار او بنا شده بود انتقال يافته است.
با اينکه کاتب و تاريخ کتابت خطبه در اين مجموعه مشخص نشده ‌است اما با توجه به شباهت خط آن با ديگر يادداشت‌هايی که قونوی به خط خود نوشته به احتمال زياد اين خطبه توسط خود او کتابت شده است. همچنين با توجه به تاريخ کتابت برخی از رساله‌های اين مجموعه خطبۀ قاصعه نيز می‌بايست بين سال‌های 626 تا 651 کتابت شده باشد.

 

 

کد امنیتی
تازه کردن

تازه های نشر

آمار بازدیدکنندگان

مهمانان :

139 

امروز :
دیروز :
این هفته :
این ماه :
بازدید کل :
2244
10295
83404
223539
14660010