کد مطلب : 6751
29 فروردين 1398 - 16:57
تعداد بازدید : 117 بار
اخبار » اخبار وسط

در پایانِ قرنِ نوزدهمِ میلادیِ در هندوستان، سیّد محمّد حسین بَدایونی (1278- 1336 هجری/ 1862-1918) کتابی تالیف کرد با عنوانِ: «مظهر العلماء فی تراجم العلماء و الکملاء». این تذکره به زبانِ اردو است و تالیفِ آن، یکم رمضان 1315 هجری (1897) شروع و در 12 ربیع‌الاول 1317 هجری (1899) به پایان رسید. «مظهرالعلماء» هم سالِ تالیفِ آن یعنی 1317 هجری است. البتّه مولف تا زمانِ حیاتش بر آن اضافه می‌کرده است. البتّه رویِ نسخه‌خطّیِ این کتاب «محی‌التّواریخ» هم نوشته شده است که با این حساب 1316 هجری برمی‌آید که مربوط به دوره نگارشِ این تذکره است.

تصحیحِ «مظهر العلماء فی تراجم العلماء و الکملاء» رساله دکتریِ آقایِ خوشتر نورانی بوده است. استاد، راهنما: دکتر محمّد کاظم، ، گروهِ اردو، دانشگاهِ دهلی، هندوستان سالِ دفاع: 2017.

در سپتامبر 2018، این کتاب همزمان در هندوستان (اداره فکرِ اسلامی، مُتیا محل، جامع مسجد، دهلی) و پاکستان (دارالنّعمان پَبلشرز، اردو بازار، لاهور) منتشر شده است. یعنی پس از صد سال این تذکره مهم منتشر شد.  مصحّح (دکتر خوشتر نورانی) عنوانِ «تذکره علمایِ هندوستان» را برایِ آن برگزیده است.

«مظهر العلماء فی تراجم العلماء و الکملاء»سوّمینِ تذکره علمایِ هندوستان است که در آن دور نوشته شده است: ««تذکره علمایِ هند ملقّب به تحفه الفضلا فی تراجم المکلاء» (به فارسی، شاملِ شرحِ حالِ علمایِ قدیم، تالیفِ: مولوی رحمان علی، سالِ تالیف: 1308 هجری/ 1891)؛ «تطییب الاخوان به ذکرِ علماء الزّمان ملقّب به تذکره علمایِ حال» تالیفِ: محمّد ادریس نَگرامی (1858-1912)، (به زبانِ اردو، شاملِ شرحِ حالِ علمایِ متاخّر، سالِ تالیف: 1313 هجری/ 1895).

مولف - سیّد محمّد حسین بَدایونی - کتابِ خود را به دو حصّه تقسیم کرده است: حصّه اوّل شاملِ شرحِ حالِ مفصّلِ 677 شخصیّات و حصّه دوم به طورِ تکمله شاملِ نام و شرحِ حالِ مختصری از 363 شخصیات است که مولف نتوانسته بود حالاتِ زندگیِ آنها را بیابد.

یعنی در کل 1040 شخصیات را دربردارد که به هندوستانِ قرن‌هایِ 12 و 13 و 14 هجری و برخی، معاصرِ مولّف تعلّق دارند. البتّه باید توجّه داشت که در آن دورِ حدودِ جغرافیاییِ هندوستان، از شرق و غرب؛ چَتاگانگ تا پیشاور بود.

چندین نسخه‌خطّیِ «مظهر العلماء فی تراجم العلماء و الکملاء» وجود دارد. البتّه مصحّح از یک نسخه قابلِ دسترسی استفاده کرده است که درکتاب‌خانه قادریه، خانقاهِ قادریه است.

کتابِ تصحیح دارایِ شش باب است: معرّفیِ مولّف (از مصحّح)؛ معرّفیِ نسخه‌خطّیِ «مظهر العلماء فی تراجم العلماء و الکملاء»(از مصحّح)؛ متنِ «مظهر العلماء فی تراجم العلماء و الکملاء» به همراهِ تکمله مولّف؛ تعلیقات(از مصحّح)؛ نمایه اشخاص(از مصحّح). پشتِ کتاب هم تقریظِ پروفسور محمّد اقبال مجدّدی نوشته شده است.

 در مقدّمه خودِ مولّف (حسین بَدایونی)، شجره ساداتِ سیّدپور (در بَدایون)، قطعه تاریخِ تصنیف از منشی محمّد عزیز خان اوجیانوی (به زبانِ اردو: اوجهیانوی) آمده است. مصحّح در صفحه 5، تصویری از نسخه‌خطّی را آورده است که مربوط به صفحه 227 نسخه خطّی است و در آن حالاتِ مولانا محمّد عادل کان‌پوری نوشته شده است.

مولفِ کتاب برایِ احترامِ اشخاص واژه «صاحب» [در زبانِ هندی/ اردو به معنای: آقا] به کار برده است. همچنین مولّف از عبارت‌هایِ دعاییه هم استفاده کرده است:«شاه مقبول احمد دهلوی رحمه الله علیه»؛ «مظهرالحق اله‌آبادی سلّمه‌الله». امّا مصحّح، هنگامِ تصحیح این واژه را حذف کرده است.

در صفحه 227 نسخه‌خطّی، ابتدا حالاتِ مولانا محمّد عابد سِندی آمده است و سپس حالاتِ مولانا محمّد عادل کان‌پوری. در متنِ تصحیح شده پیش از حالاتِ مولانا محمّد عادل کان‌پوری، حالاتِ مولانا محمّد ظاهر رای بَریلوی آمده است. وقتی از مصحّح دراین باره سوال شد، وی گفت که در نسخه‌خطّی حالاتِ  برخی از شخصیت‌ها در دو جا آمده بود  و در تصحیحِ آن قسمتی که کامل‌تر گذاشته شد و قسمتی که کمتر بود حذف شده است. مثلاً حالاتِ «محمّد عابد سِندی» در  نسخه‌خطّی در دو جا آمده است. ذیلِ حرفِ «ع» و ذیلِ حرفِ «م». مصحّح حالاتی که در ذیلِ حرفِ «ع» آمده است را آورده است و حالاتی که در ذیلِ حرفِ «م» است را در تصحیح حذف کرده است. آخرین ِنام در نسخه‌خطّی «مولوی محمّد رمضان» است در حالی که در تصحیح، آخرین نام «مولوی قاری عبدالمجید» است.

در صفحه 225 نسخه‌خطّی، حالاتِ مولوی محمّد صدیق دیوبندی آمده است که درآن به ترتیب و شماره وار نامِ 21 شاگردِ ایشان آمده است. مصحّح آنها را پس و پیش کرده است.

مولّف در جاهایِ مختلفِ کتاب به ماخذی که از آنها استفاده کرده است، اشاره کرده است: «تذکره علمایِ هند- از: مولوی رحمان علی» (صفحه 165 نسخه‌خطّی)؛ «عمدة الصحّائف» (صفحه 349 و 345 نسخه‌خطّی).

مولّف برایِ بسیاری از شخصیات، قطعاتِ تاریخیِ درج کرده است. مثلاً برایِ انوار حسین تسلیم سَهسوانی این قطعه تاریخ را سروده است:

شد جاه از حقیقت، هم حال از طریقیت / از فیض شد بلندی، هم وصف از کرامت

دکتر عارف نوشاهی در این مقاله، ضمنِ معرّفیِ این تصحیح و کتاب، منابعِ دیگری را معرّفی کرده است:

- «آثارالاولیاء»، محمّد اکرم اکرام، لاهور، 2000.

- «آثارالشّعرا»، محمّد اکرم اکرام، لاهور، 2008.

- «آثار العلما»، محمّد اکرم اکرام، لاهور، 2016.

- «برصغیر کے امامیہ مصنفین کی مطبوعہ تصانیف و تراجم (اردو کتب)»، دو جلد، سیّد حسین عارف نقوی، اسلام‌آباد، 1997.

- «تذکره علما و مشایخِ پاکستان و هند»، دو جلد، محمّد اقبال مجدّدی، لاهور، 2013.

- «تذکره علمایِ امامیه پاکستان»، سیّد حسین عارف نقوی، اسلام‌آباد، 1984.

- «تذکره علمایِ امامیه»، سیّد حسن عارف نقوی، اسلام‌آباد، 1982.

- «تذکره علمایِ اهل سنّت و جماعت(پنجاب)»، دو جلد، محمّد نذیر رانجا، لاهور، 2009.

- «تذکره علمایِ هند»، مولوی رحمان علی ناروی، به کوششِ: محمّد ایّوب قادری، ترجمه از فارسی به اردو،کراچی، 1961. (در سالِ 2003 دکتر خضر نوشاهی و دکتر انصار زاهد خان با ویرایش و اضافاتی این کتاب را در کراچی چاپ کردند)

- «ثلاثۂ غسالہ(بنگال میں تصنیف ہونے والی عربی،فارسی، اردو کتب)»،حکیم حبیب الرحمان، به کوششِ: عارف نوشاهی، لاهور، 1995.

- «دانشنامه زبان و ادب فارسی در شبه قارّه»، زیر نظر فرهنگستان زبان و ادب فارسی تهران، تاکنون: 5 جلد، ۲۰۰۵-۲۰۱۶. (این دانشنامه در مجموع در 6 جلد منتشر خواهد شد)

- «دانشنامه ادب فارسی، ادبِ فارسی در شبه‌قارّه»، زیرِ نظر: حسن انوشه، سه جلد، تهران، 2001.  

- «فقهایِ هند»، محمّد اسحاق بَتّی، دهلی، 2014. (در پاکستان، پنج جلدِ ابتداییِ این کتاب با عنوانِ: «فقهایِ هند» و سه جلدِ دیگر با عنوانِ: «فقهایِ پاک و هند» از اداره ثقافتِ اسلامیه، لاهور منتشر شد).

- «فہرس المخطوطات العربیة فی باکستان»، 9 جلد، احمد خان، ریاض، ۱۹۹۷-۲۰۱۶. (این فهرست در مجموع در 13 جلد منتشر خواهد شد)

- «فهرستِ مشترکِ نسخه‌هایِ خطّیِ فارسیِ پاکستان»، 14 جلد، احمد منزوی، اسلام‌آباد، 1983-1997.

- «فهرستِ نسخه‌هایِ خطّیِ فارسیِ پاکستان»، 4 جلد، عارف نوشاهی، تهران، 2017.

- «فهرست‌واره کتاب‌هایِ فارسی»، 12 جلد، احمد منزوی، تهران، 2003-2016.

- «کتاب‌شناسیِ آثارِ فارسیِ چاپ شده در شبه‌قارّه»، 4 جلد، عارف نوشاهی، تهران، 2012.

- «معجم المطبوعات العربیہ فی شبه القارۃ الہندیة الباکستانیة منذ دخول المطبعۃ الیھا حتی عام ۱۹۸۰م»، احمد خان، ریاض، ۲۰۰۰.

منبع: مقاله با عنوانِ: «تذکره علمایِ هندوستان- تالیف: بَدایونی، تصحیح: نورانی»، مقاله‌نویس: عارف نوشاهی، مجله معارف، دارالمصنّفین شبلی آکادمی، اَعظم‌گَر، هندوستان، فوریه 2019.

فهرستِ کتاب را از اینجا دانلود کنید.

لینکِ خبر: http://shibliacademy.org/maarif

با سپاس از دکتر معین الدین عقیل بابت ارسال تصویرِ فهرستِ کتاب

تلخیص، ترجمه و تنظیم: لیلا عبدی خجسته

 

 

کد امنیتی
تازه کردن

تازه های نشر

آمار بازدیدکنندگان

مهمانان :

94 

امروز :
دیروز :
این هفته :
این ماه :
بازدید کل :
1580
3067
4647
59112
15653516