کد مطلب : 5198
16 مرداد 1396 - 12:14
تعداد بازدید : 1073 بار
اخبار » گزارش

بایگانی اینترنت نام پروژه بزرگی برای ثبت داده‌های اینترنتی و حفاظت از آن‌ها و ارائه به کاربران است. این پروژه که با تارنمای اینترنتی (www.archive.org) فعالیت می‌کند، احتمالاً دربردارنده بزرگترین بایگانی داده‌های الکترونیک جهان است. این پروژه از سال 1996 با رویکرد مالی ناسودبری راه‌‌اندازی شد و به مرور بر شرح وظایف خود افزود. یکی از جالب‌ترین کارکردهای این پروژه، سرویسی است که با نام ماشین برگشت به گذشته[1] ارائه می‌شود. در این سرویس، میلیاردها صفحه اینترنتی که از نگاه دست‌اندرکاران پروژه یا توسط کاربران جالب و مهم تشخیص داده‌ شده‌اند ذخیره می‌شوند تا داده‌های موجود را از تغییرات مداوم گردانندگان آن تارنماها و همچنین اتفاقات احتمالی دیگر که ممکن است پیش بیاید حفظ کرده و امکان مراجعه بدانها را در آینده میسر سازد. خود پروژه هم برای حفظ داده‌های خود در برابر خطرات احتمالی و حوادث طبیعی یا سیاسی، در چند منطقه مختلف جغرافیایی در مصر و اروپا و آمریکا نگهداری می‌شود. حجم داده‌های موجود در بایگانی این پروژه، در اکتبر 2016 به 15 پتابایت (حدود 15360 ترابایت) رسید.

اما اهمیت این پروژه برای پژوهشگران نسخ خطی و دوستداران کتاب در این است که امکان ایجاد صفحه شخصی و بارگیری و بارگذاری هر فایلی را که منافی قوانین بین‌المللی نباشد، برای کاربران مهیا می‌سازد و همین امر موجب ایجاد تراکم فوق‌العاده‌ای از فایل‌های رسانه‌ای (عکس، موسیقی، فیلم) و کتاب در سایت گردیده است که عموماً توسط کاربران حقیقی و حقوقی بدان افزوده شده است؛ و مهم این‌که تعداد قابل توجهی از این داده‌ها را نسخ خطی یا کتب چاپی نایاب تشکیل می‌دهند. نسخ موجود از سراسر جهان، به سیستم‌‌های نگارشی متنوع و تاریخ‌های گوناگون می‌باشند. برخی از این‌ها توسط دانشگاه‌ها، کتابخانه‌ها، موسسات و برخی نیز توسط کاربران شخصی افزوده شده‌‌اند. کتاب‌ها اغلب با فرمت‌های گوناگونی و فقط با یک کلیک قابل بارگذاری هستند.

بخش میکروفیلم‌های بایگانی، با 160,000 عنوان از کتابخانه‌های شیکاگو، اوربانا ـ شامپاین، آلبرتا و غیره، از بخش‌های قابل توجه پروژه می‌باشد که در بین آن‌ها می‌توان به مجموعه 144 جلدی از نسخ خطی طبی به زبان فارسی را مشاهده کرد که هر جلد از آن‌ها، خود به تنهایی شامل چند عنوان نسخه می‌باشد.

بخش تصاویر این پروژه، حدود 880,000 فایل را تحت پوشش دارد که بخش بزرگی از آن‌ها را اسناد تصویری و یا تصاویر ذخایر موجود در موزه‌‌ها یا سایر موسسات ‌هستند که هیچ پژوهشگری از مراجعه به آن‌ها بی‌نیاز نیست. موزه‌های بروکلین، متروپلیتن و ناسا، از جمله‌ موسساتی هستند که اطلاعات تصویری خود را در این پروژه به اشتراک گذاشته‌اند. تصاویر مربوط به دانش ریاضیِ بایگانی، در مجموعه‌ای به نام کلکسیون حمید نادری‌یگانه هنرمند ریاضی‌دان ایرانی ذخیره گشته‌‌اند.

بایگانی کتابخانه دانشگاه مک‌گیل کانادا را باید از منسجم‌ترین مجموعه‌هایی دانست که کتب فارسی را می‌شود در بین آن‌ها پیدا کرد. این دانشگاه چندین دهه سابقه همکاری با دانشگاه تهران را دارد. در میان داده‌های موجود در مجموعه مک‌گیل، می‌توان تعداد زیادی کتاب خطی به زبان فارسی، عربی، ترکی و دیگر زبان‌های خاورمیانه‌ای پیدا کرد. بیشتر کتب چاپی فارسی دانشگاه که به همکاری  دانشگاه تهران نشر گردیده‌اند، در داخل مجموعه قابل پیدایش و بارگیری هستند.

کتاب‌های خطی و چاپ سنگی فارسی در شبه‌قاره هند، توجه زیادی را در بین محققین و پژوهشگران برمی‌انگیزند. باتوجه به بی‌مهری سیاستمداران معاصر کشورهای شبه‌قاره به زبان فارسی، این کتب اغلب در کتابخانه‌ها به شکل نامناسبی نگهداری می‌شوند و بیم آن می‌رود که با خطر نابودی کامل نیز دست‌به‌گریبان باشند. اما خوشبختانه تعداد زیادی از این کتاب‌ها (به‌ویژه) کتب چاپ سنگی را می‌توان در میان این مجموعه‌ها پیدا و بارگیری کرد.

مجموعه‌‌های متفرقه‌ای در پروژه وجود دارند که تعداد بسیار زیادی از کتاب‌های خطی به طور  انبوه در آن‌ها دیده‌ می‌شوند.[2] هر صفحه‌ای از این‌ها هزاران جلد کتاب را در خود دارند که ممکن است جز در این صفحات، در جای دیگری قابل دسترسی نباشند. کتاب‌هایی که شاید اصل آن‌ها در مناطق دورافتاده جهان و با هزینه و دشواری‌های گزاف قابل دستیابی باشند.

با همه این‌ها، این تارنما و پروژه، کاستی‌هایی در خود دارد که امید است در آینده رفع گردند. از جمله این‌که اغلب کاربران یا موسسات، اطلاعات کامل کتاب را درج نمی‌نمایند و گاه هم از روش‌های نامناسبی همانند نگارش موسوم به فینگلیش (ثبت زبان فارسی با خط لاتین) برای درج اطلاعات استفاده می‌کنند که این امر موجب دشواری در پیدا کردن یک کتاب از طریق جستجو می‌شود. البته باید در نظر داشت که برخی تارنماهای متفرقه از سِروِرهای بایگانی اینترنت، برای نگهداری فایل‌های خود استفاده می‌کنند و آگاهانه از ثبت اطلاعات فایل دوری می‌کنند و اطلاعات را فقط در تارنمای خود درج می‌کنند تا تنها بتوان با مراجعه به صفحه آنان کتاب را پیدا کرد. کاستی دیگری که از نگاه برخی دیگر یک مزیت محسوب می‌شود، بارگیری کتب چاپی‌یی است که احتمالاً مشمول قوانین حق‌التألیف می‌شوند و شوربختانه برخی کاربران بدون توجه به اخلاقیات، آن‌ها را اسکن و در پروژه بارگذاری کرده‌اند.

تهيه گزارش و ترجمه از: ناهيد جعفري دهکردي

خبرنگارِ افتخاري پايگاه خبري نسخ خطي (بساتين)

 



[1]. internet way back machine archive.

[2] . برخی از این‌ها، در منوي کتابخانه‌ ديجيتالِ تارنمای بساتین (manuscripts.ir) قابل مشاهده‌‌اند.

 

 

آمار بازدیدکنندگان

مهمانان :

243 

امروز :
دیروز :
این هفته :
این ماه :
بازدید کل :
6499
13829
70263
213673
10670767