کد مطلب : 7159
24 تیر 1399 - 13:26
تعداد بازدید : 55 بار
اخبار » گزارش

دکتر سید محمد طارق حسن (زادروز: 1943) مدیر گروه و استاد بازنشسته گروه فارسی «دانشگاه اسلامی عَلیگَر» است. وی چندین نسخهخطّی از فرهنگهایِ قدیمیِ فارسی در هندوستان (قدیم) را کشف نمود. به پاس خدماتِ شایانِ وی در سالِ 2009 لوح تقدیر از سویِ ریاست جمهوری هندوستان؛ در سالِ 2017 لوح افتخارِ دولتِ راجستان از سویِ «موسسه تحقیقات عربی و فارسی مولانا ابوالکلام آزاد» در تونک، ایالت راجستان به وی اهدا شد.

دکتر سید طارق حسن برای رساله دکتریاش فرهنگِ قدیمیِ فارسی «شرفنامه مَنیَری» را تصحیح نمود. وی با مراجعه به نسخههایِ خطی نایابِ فرهنگهایِ فارسی؛ تذکرهها و کتابهایِ تاریخی مانندِ: تاریخ فرشته؛ تاریخ فیروزشاهی؛ خلاصة التواریخ؛ ریاض السلاطین؛ کشفالظنون؛ تاریخ محمودشاهی کار تصحیح خود را در سالِ 1971 به پایان بُرد. دکتر سید طارق حسن رسالهاش را در دو جلد نوشت: جلد اول مقدمه بسیار عالمانه درباره فرهنگِ «شرفنامه مَنیَری» و مولفِ آن و جلد دوم متنِ تصحیح شده فرهنگ. [1]

در ابتدا متنی از دکتر نذیر احمد آمده است که ضمن اهمیتِ این فرهنگِ کهن، تصحیحِ دکتر طارق حسن را ستوده است و در ادامه نوشته است: «از خوشقسمتیِ دکتر سید طارق حسن بود که این نسخه خطّی فارسی را تصحیح نمود. کارِ تصحیح وی در دو جلد است که این کتاب، جلد اول آن است، امّا به دلیلِ زیاد بودنِ تعداد صفحات فعلاً نمیتوان این فرهنگ را چاپ کرد».

در پایان پیشگفتارش دکتر سید طارق حسن نوشته است: «نداشتن پارتی(کسی که سفارش مرا کند) نگذاشت که این تصحیحِ ضخیم من چاپ شود تا اینکه رئیس دانشکده هنر بودجهای تصویب کرد برای چاپِ کتاب و تکنگاری. از آنجایی که این بودجه محدود بود، مجبور شدم که مقدمه رساله دکتریام را چاپ کنم...». [2]

این کتاب به زبان انگلیسی منتشر شد که مشخصاتِ و فهرست آن:  

"A Critical Study of Sharanama-i0Munyari"-By: Ibrahim Qawam Faruqi- Edited: Dr. Syed Muhammad Tariq Hasan, Department of Persian, Aligarh Muslim University, 1985.

-       «پیشگفتار» (دکتر نذیر احمد)؛ «دیباچه» (دکتر سید طارق حسن)

-       فرهنگنویسی فارسی در هندوستان

-       مولفِ «شرف نامه مَنیَری»: خاندان- محلِ سکونت- دیدار او از منطقه بیهار- ورود او به ایران- ارتباط او با لَکنو- موفیتهایِ او- به عنوانِ شاعر

-       تالیفِ «شرف نامه مَنیَری»: عنوانِ کتاب- منابع کتاب استفاده از: فرهنگهایِ قدیمی؛ متون نثر؛ شعر شاعران؛ شیخ وحیدی شیرازی؛ امیر شهابالدین حکیم کرمانی

-       استفاده از کتابهایِ مرجع

-       ترتیب کتاب

-       ویژگی کتاب: قدمت- معنایِ جامع- تلفّظ- استفاده از مترادف- شواهد (مثال)- نامهای خاص- گیاهان و خاصیتِ دارویی شان- توضیحِ ترکیبات- واژگان عربی و ترکی- معادلهای هندوستانی

-       مقایسه «شرفنامه» با: «موید الفضلا»- «فرهنگِ جهانگیری»- «مدارالافاضل»

-       کاستیهایِ «شرف نامه»

-       نسخههایِ خطّی «شرفنامه»

-       کتابنامه

-       درستنامه

-       نمایه

 

دکتر سید طارق حسن در خلال تصحیح «شرفنامه مَنیَری»، نسخههایِ خطّی دو فرهنگ قدیمی فارسی را هم کار کرد:

-       کشفِ فرهنگِ فارسیِ «شفیعالمعانی» به خط مولف. مولف: شفیعالدین، تاریخ تکمیل: 1250 هجری. درباره این فرهنگ مقالهای به زبان اردو به قلم دکتر طارق حسن چاپ شد: «جَرنَل»، شماره 53، سال 1990، کتابخانه شرقشناسی و عمومی خدابخش، پَتنا، هندوستان.

-       بازنویسیِ فرهنگِ فارسی «زفان گویا» (که در واقع نوعی تصحیحِ بود). دکتر نذیر احمد که این فرهنگ را در دو جلد تصحیح کرده است در پایان هر مقدمه نوشته است: «... بر خود لازم میدانم از آقای دکتر سید طارق حسن استادیار قسمت فارسی دانشگاه اسلامی [علیگر] را که نسخه زفان گویا را برای بنده رونویسی نمودند و در حروف چینی و فهرست سازی کمک نمودند، سپاسگزاری نمایم... ». (نذیر احمد، تصحیح زفان گویا، جلد اول، 1985، ص 31 مقدمه)؛ «... آقای دکتر سید محمد طارق حسن پرفسور قسمت فارسی، دانشگاه اسلامی علیگر بنا بر خواهش اینجانب دو بار نسخه فرهنگ زفان گویا را که در کتابخانه خدابخش پتنا نگهداری میشود از اول تا آخر رونویسی کردهاند و درین کار چند سال صرف نمودهاند. یادم میآید ه دفعه نخستین آقای مزبور این کار را انجام دادند که دانشجوی قسمت فارسی بودند و دفعه دوم وقتی که در همین بخش دانشیار شدند و اکنون که این جلد برای چاپ آماده است در بخش فارسی دارای سمت پرفسور زبان و ادب فارسی میباشند. بنده نمیتوانم چگونه از عهده سپاسگزاری ایشان برمیآیم». (نذیر احمد، تصحیح زفان گویا، جلد اول، 1994، ص 16 مقدمه)

 

آثار دکتر سید محمد طارق حسن:

-       «سوغات»؛ مجموعه شعرهایِ فارسی و اردو- به تصحیح: غلام اشرف قادری.

-       بررسیِ انتقادیِ فرهنگِ فارسی «شرفنامه مَنیَری» (به انگلیسی)

-       «لغت اردو» (به اردو)

-       «دستور زبانِ فارسی» (به اردو)

-       «ادبیات فارسی در هندوستان» (فهرستی است که به انگلیسی نوشته شده است)

-       تصحیحِ «تاریخ حقی»  [2]

-       تصحیحِ فرهنگِ «شرفنامه مَنیَری» (رساله دکتری که هنوز چاپ نشده است)

-       تصحیحِ تذکره «عیار الشعرا» (تذکرهای به فارسی درباره شاعران فارسی و اردو در هندوستان)- تالیف: خوب چَند ذکا- تصحیح با همکاری سید نورالحسن نقوی، قومی کونسل برای فروغ اردو، دهلی، هندوستان، 2011.

-       «فارسی بول چال» (=گفتگویِ فارسی)  ترجمه از فارسی به اردو

-       ترجمه« تاریخ ادبیات ایران»- نویسنده: سلیم نیساری (ترجمه از فارسی به اردو)

-       Naseeb-ul-IkhwanofMutahharKara

-       «حبل المتین» - تالیفِ: شیخ وحیدی

 

پی نوشت

[1] صدها بار افسوس جلد دوم رساله دکتری -که تصحیحِ متنِ اصلیِ «فرهنگِ مَنیَری» بود- چاپ نشد (و هنوز هم چاپ نشده است). البته در ایران در دو جلد چاپ شده است: به تصحیح: حکیمه دبیران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1385ش/ 2006 یا 2007.

[2] کاش به تکرارِ کاش، جایی که شادروان دکتر نذیر احمد فرهنگهایِ فارسی قدیمی را تصحیح نمودند، سفارش میکردند و این عرقریزیهایِ دکتر سید حسن طارق به ثمر مینشست و این رساله دکتری چاپ میشد: فرهنگهایِ تصحیح شده از سویِ دکتر نذیر احمد: «دستورالافاضل» (چاپ: 1352ش/ 1973)؛ «فرهنگِ قواس» (چاپ: 1353ش/ 1974، تهران)؛ «فرهنگِ زفان گویا-  جلد اول» (چاپ: 1989، پَتنا)؛ «فرهنگِ زفان گویا- جلد دوم» (چاپ: 1994، پَتنا)؛ «فرهنگِ لسانالشعرا» (1995، دهلی). همچنین مقاله به زبان اردو: « قدیم فارسی فرهنگوں میں اردو عناصر(زفان گویا)»، مجله «اردو»، جلد 43، شماره 3، ژوییه 1967، صفحات: 87-132، انجمن ترقی اردو پاکستان، کراچی. سپس با ویرایش در «ارمغان مالک؛مجموعه مقالات به مناسبت 65مین سال ولادت دانشمند هندوستانی مالک رام»، مجلس ارمغان مالک، دهلی، 1971، جلد دوم، با عنوانِ: « فارسی کی قدیم فرهنگوں میں ہندوستانی عناصر»، صفحات: 467- 489.

نیز نگاه شود: مقاله دکتر سید حسن عسکری به زبان اردو با عنوانِ: «فارسی کی ایک قدیم فرهنگ زفان گویا»، «مجله فکر و نظر»، ژوییه 1962، شماره 3، صفحات: 80-96، دانشگاه اسلامی عَلیگَر، علیگر، هندوستان.

نیز نگاه شود: «فرهنگ زفان گویا و جهان پویا (عکسی)»، با مقدمه: س. ا. بایفسکی، انتشارات دانش، مسکو، 1974 چاپ شد. سپس به تصحیح حبیب الله طالبی چاپ شد: فرهنگ پنج بخشی (فرهنگ نامة زفان گویا و جهان پویا)، ناشر: پازینه، تهران، 1381ش.

[3] «تاریخ حقی» را یکی از پژوهشگران هندوستانی در ایران هم تصحیح کرده است: «تصحیحِ انتقادی تاریخِ حقی از شیخ عبدالحق محدث دهلوی»، نام پژوهشگر: سید محمد علی شاه، استاد راهنما: روح الله هادی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، سالِ دفاع: 1388ش. (این رساله دکتری هنوز چاپ نشده است)

 

تنظیم و نگارش: لیلا عبدی خجسته

 

 

کد امنیتی
تازه کردن

آمار بازدیدکنندگان

مهمانان :

67 

امروز :
دیروز :
این هفته :
این ماه :
بازدید کل :
141
1521
10635
20698
16448126