کد مطلب : 7241
24 شهریور 1399 - 08:16
تعداد بازدید : 72 بار
اخبار » گزارش

در 28- 29 اکتبر 2016 همایش بین المللیِ کمال خجندی در شهرِ خجاند کشور تاجیکستان برگزار شده بود. دکتر عارف نوشاهی هم در این همایش شرکت کرده بود که سفرنامه اش را در مجله «الایام»، شهر کراچی، سال 2017 به چاپ رساند. در اینجا بخش هایی از سفرنامه که درباره نسخه های خطی است به فارسی ترجمه شده است:

 

... تمام روزم خالی بود. از فرصت استفاده کردم و به عزت الله گفتم که من را به موسسه نسخه های خطی آکادمی علوم تاجیکستان ببرد. آنجا یک عزت الله دیگری است که مدیر بخش نسخه های خطی و دوستِ من است. وقتی وارد اتاقش شدم، جوانی آنجا نشسته بود و داشت نسخه خطی را مطالعه می کرد. نامش او، پَرانو پَرکاش Pranav Prakash است. هندوستانی که امروزه در دانشگاه ایوآ آمریکا در رشته مطالعات دینی در حال نوشتن رساله دکتری اش است. وی شاگرد کارل ارنست است و موضوع دکتری اش:

Reimaging Sufi Poetics in a Land of Hindus: The Literacy Writing of Sasan Sizji Dihlavi (1253-1337)

آقای پَرکاش در موسسه آکادمی علوم تاجیکستان نسخه های دیوان حسن دهلوی را مطالعه می کرد. مدتی در ایران زندگی کرده است و فارسی بلد است، اما با من اردو صحبت می کرد. من در اینجا با دوستان قدیمی ام، رحمت شاه و زیب النساء ملاقات کردم. رحمت شاه مدتی در دارالندوه شهر لکنو هندوستان بوده است و تازه از آنجا برگشته است. او روی شاه ولی الله محدث دهلوی کار می کند و برای همین به هندوستان رفته بود. جوارِ این موسسه، کتاب خانه ای به نام اِیندرا گاندی است و مدیر آن، دوستم – شادی محمد صوفی زاده – است. در این کنفرانس دکتر علیم اشرف خان هم از دانشگاه دهلی آمده بود. دوستم دکتر چَندَر شیکر کتابش تصحیح مجمع الافکار را توسط او برایم فرستاده بود.

 

همایش یک روزه کمال خجندی در 28 اکتبر برگزار شد:

Kamal Khujandi: Study Development and Literary Relations

نمایشگاهی برپا شد. مرکز فرهنگی کمال خجندی گزیده ای از غزل های کمال خجندی به نام «ارمغان دهل دل» را به چاپ رساند که ترجمه های تمام دنیا در آن است. من پیشنهاد داده بودم که ترجمه اردو دکتر محمد صدیق خان شبلی هم در آن باشد که در سال1996 از آکادمی ادبیات پاکستان منتشر شده بود.

 

مقاله من درباره نسخه های خطی دیوان کمال خجندی در پاکستان، هندوستا و ترکیه بود. مقاله دکتر علیم اشرف خان هم درباره نسخه های خطی دیوان کمال در هندوستان بود. دکتر علیم اشرف عکس نسخه خاصی از حیدرآباد دکن را برای مرکز فرهنگی کمال خجندی آورده بود.

در همایش با افراد دیگری آشنا شدم: یکی روی شاعر ایرانی- محمد قلی سلیم- دوره شاهجهان کار می کرد که مدتی زیادی در کشمیر زندگی کرده بود. کسی روی دیوان نورالعین واقف لاهوری کار می کرد- یکی روی «تحفة الحبیب» تالیفِ فخری هروی بود که در سِند زندگی می کرد. یکی روی «بیاض محک کمال» کار می کرد که مولفِ آن سِندی بود.

فخرالدین یکی از شاگردانش به نام رحمت اوا (شریفه خان خجندی) معرفی کرد که می خواهد روی شرح قصیده بانت سعاد کار کند. تالیفِ نظام الدین خجندی از دوره عالمگیر وطن گوجرانوالا ایمن آباد است که اجدادش (اجداد نظام الدین) از شهر خجند به هندوستان رفته بود.

در سفر سالِ 2014 به خجند، آقای فخرالدین عکس چند نسخه خطی از تالیفاتِ خجندی را خواسته بود که تک تک شان را برایش فراهم کردم. او می خواست به شاگردانش بدهد تا رویش کار کنند. خوشحالم که در این سرزمین فراموش شده پاکستان، فرزند خجند زندگی تازه ای می یابد.

 

یکی از مریدان خواجه عبیدالله احرار، شیخ محمد قاضی سمرقندی، می خواهد روی رسائلِ شیخ احمد کاسانی- مرید سلسلة العارفی و تذکرة الصدیقین- کار کند. او گفت که نسخه های خطی از اجدادش دارد. وقتی اشتیاقم را نشان دادم، آخر شب، دو گونی پُر، به اتاقم در هتل آورد. تمام شب نسخه های خطی را نگاه می کردم. بیشترشان عربی بودند. همه شان نسخه های ساختِ ماورالنهر بودند. کتابت، جلد بندی، مُهرها همه ازاینجا. اسم چند نسخه خطی را یادداشت کردم:

-         تفسیر حسینی، تالیف: ملا حسین واعظ کاشفی، کاتب: امیر ولی بن پیر علی دهجه جابکی ازتومان زندنی، 29 ربیع الاول 997 هجری، به خط نستعلیق.

-         کتابی فقهی تالیفِ عبدالله بن احمد نسفی. نسخه کامل، اما نام نسخه معلوم نشد. کاتب: سعد بن حسین بن سراج الدین الدرر غوژی. 11 شعبان 744 هجری، خط نسخ. در جاهای مختلف نسخه، مُهر مستطیل شکل که داخل آن نوشته ای در دو سطر است. یک سطر کاملاً خواناست: وقف فی سبیل الله بهر طلاب مستقیم احد. سال هم نوشته شده است. اما دو عدد سمت راست خوانا نبود. دو عدد سمت چپ 12 است. این مُهر متعلق به قرن سیزدهم هجری است. سطر دوم فقط تا اینجا توانستم بخوانم: دگر این نسخه را حامد که در محنت مقیم صمد

-         مکتوبات امام ربانی شیخ احمد سرهندی، دفتر اول، گردآوری: یار محمد جدید البدخشی، به خط نستعلیق. خیلی قدیمی نیست.

-         فصول استروشی. تالیفِ: محمد بن محمود استروشنی (در دیباچه «اشتروشنی» است). کتابی به عربی درباره مسائل فقهی. به خط نسخ قدیمی. روی ورق اول یک یادداشت است به تاریخ 6 ذی الحجه 1328 هجری. محی الدین جان و اکمل جان از ضراب خانه بخارا به قیمت 60 درهم خریده به کتاب خانه آوردند. حرّره محمد امین مدرس الخجندی بن داملا میر؟ آخوند مرحوم.

-         رسائل احمد کاسانی، نسخه خطی قدیمی مجموعه ای از 21 رساله فارسی. اولین رساله اسرار النکاح است. کاتب: شاه محمد بن دوست محمد حصاری.

-         بحر الرائق شرح کنزالدقائق. تالیفِ عربیِ از: ابن نجیم مصری (وفات: 970 هجری). عبارت آخر: قال مولفه انتهی ربع العبادات فی اوائل شهر ذی الحجة الحرام عام تسع و خمسین و تسعمائة (959) من الهجریة النبویة بالخانقاه الخونیة بمصر المحروسة سیتلوه...

 

از ویژگی های جلدهای نسخه های خطی ماورالنهری این است که جلد ساز نامش را روی جلد حک می کرده است. روی جلد برخی از این نسخه های خطی، نام جلدساز است. مثلاً: عمل میر عادل صحاف.

در آکادمی علوم تاجیکستان با میرزا ملا احمد ملاقات کردم. او در حال نوشتن جلد سوم دانشنامه رودکی است. دراین جلد، زندگی نامه من را هم شامل کرده است. چون من در تصحیح کتاب ارشاد، چند شعر از رودکی را پیدا کرده بودم، که پیش از این معلوم نبود.

 

سه سفر اول درباره تاجیکستان را در کتاب «از پَنجاب تا پَنج رود» در سالِ 2014 به زبان اردو منتشر کردم. دوستم محمد جعفر رنجبر اصرار داشت که دو سفر دیگر هم شامل کنم و به فارسی چاپ کنم. رنجبر به یکی از دوستان کابلی اش داد تا به فارسی ترجمه کند. از آنجایی که زبان اردو فارسی دری افغانستان است، مترجم درست نمی توانست معادل فارسی انتخاب کند. سفرنامه چهارم و پنجم را خودم به فارسی نوشتم و نام آن را «از پنجاب تا پنج رود» گذاشتم که از تاجیکستان منتشر شده است. در تاجیکستان نرم افزاری است که رسم الخط فارسی را به کریلیک و برعکس تبدیل می کند. البته صداهای مشترک، همچنان مسئله اشان است. (ص 141)

 

خلاصه و ترجمه از مقاله به زبان اردو با عنوانِ: «پنجاب سے پنج رود تک (تاجکستان کا سفرنامه) 24 اکتبر تا 4 نوامبر 2016»، مقاله نویس: عارف نوشاهی، مجله «الایام»، جلد 8، شماره 2، ژوییه – دسامبر 2017، مجلس تحقیق برای تاریخ و ثقافت اسلامی، کراچی، پاکستان، صفحات: 137- 156.

 

خلاصه و ترجمه: لیلا عبدی خجسته

 

 

کد امنیتی
تازه کردن

آمار بازدیدکنندگان

مهمانان :

43 

امروز :
دیروز :
این هفته :
این ماه :
بازدید کل :
734
4475
14141
60674
16592664