کد مطلب : 2741
22 مرداد 1394 - 23:24
تعداد بازدید : 6220 بار
اخبار » مقالات

حسین متّـقي

ـ عقب ماندگي بيست ساله مطالعات نسخ خطي در ايران

با توجه به پتانسيل‌هاي علمي و پژوهشي، تکثّر بهره‌وري علمي و تنوّع مطالعات تاريخي تا مراحل درآمدزايي از اين مواريث و ذخائر عظيم (نسخ خطي) و به دگر تعبير تبديل و توليد ثروت از راه علم، به نظر مي‌رسد، حدود بيست سالي است در يک مسابقه نهاني، آهنگِ اقبال به متون کهن و نسخ خطي، از سوي دولت‌ها، نهادهاي آموزشي و مراکز پژوهشي در سطح جهان، با سرعت بيشتري نواخته ميشود و هر از گاهي اخبار خوبي از فراسوي مرزها، مشتمل بر انواع پروژه‌ها و برنامه‌ها، طرح‌هاي پژوهشي و حمايت‌هاي علمي در مقوله نسخ خطي مي‌شنويم؛ حمايت‌هاي بنيادي، هدفمند و روشمند نهادهاي علمي قدرتمند، همچون شوراي پژوهشي اروپا (ERC)، از پژوهشگران اروپايي در حوزه مطالعات تراثي، از اين دست اقدامات، نسبت به اثبات و تثبيتِ اتوريته علمي و نيز القاي متدولوژي منشورگونه، موضوع و همچنين جهت دهي اولويت‌هاي مطالعاتي و پژوهشي، همسو با برنامه‌ها و اهداف آکادميک و کاربردي آنها با فرمت‌هاي علمي و مطرح روز دنياست که از مرحله الفبايي تعريف تا بسط بسترهاي علمي نوين، چه در حوزه‌هاي شکلي و چه در قلمرو محتواي داده‌هاي تراثي، از ايجاد کميسيون‌هاي پژوهشي و علمي تئوريک تا تجزيه و تحليل روشمند منابع و ظرفيت‌هاي پژوهشي ـ تراثي را دربرمي‌گيرد و جالب است بدانيم، بر خلاف کشور ما که به جهت فقدان نگرش تخصصي به مقوله پژوهش‌هاي تراثي، سخت، در اين ماراتن علمي، جا مانده‌اند، همگي در ساختاري يکپارچه، منسجم، هدفمند و البته هماهنگ از سوي دولت‌ها و نهادهاي علمي کشورهاي پيشرفته، در قالبِ برنامه‌هاي حمايتي کلان همچون تخصيص بودجه‌هاي کلان و اعطاي بسته‌هاي تسهيلاتي متنوّع و ارائه امکاناتِ سرشار به محققان، در امر پژوهش‌هاي تراثي، در قالبِ پروژه‌هايي به هم پيوسته (اگرچه در ظاهر پراکنده و بي‌ربط)، در حال تکميلِ پازل‌هاي از پيش تعيين شده و طراحي شده، همچون پروژه سنگين شناسايي ميراث معتزله، با هدف بررسي اصل تأثير پذيري مکتب اعتزال در اسلام از تفکر اعتزالي در يهوديت، هستند؛ با پيش فرضي که اعتزال از يهوديت وارد جهان اسلام گرديده و بالمآل در دل جريان شيعه اماميه ادامه حيات يافت.

دردناکترين درد لاعلاج مراکز علمي و دانشگاهي ما، جهل مرکّب، نسبت به نسخ خطي و پتانسيل‌هاي عظيم نهفته در آن است با اينکه به عيان مي‌بينند، در دنياي غرب چطور با آناليز همين موادّ تراثي دستِ اوّل، به لحاظ علمي، به چه مراحل و نتايجي رسيده‌ و در حال رسيدن هستند، با اينکه اساتيد و بالمآل دانشجويانِ دانشگاه‌ها و مراکز عالي در ايران، هر از گاهي، از روش‌شناسي مطالعاتِ تراثي غربيان، روش‌شناسي پژوهش‌هاي تراثي آنان و دست آوردهاي آن، سخن مي‌گويند، اما در همين حال، به راحتي چشم خود را بسته و به همان روشِ معهود خود، بر متون دستِ دوم يا چندم چاپي (اطلاعات جويده شده) متمرکز و دلخوشند!

براستي عيب و عار نيست در کشوري با اين همه دارايي ذخائر عظيم تراثي دست اول و سابقه تمدني و فرهنگي، هم استاد نتواند از اين سرچشمه‌هاي سرشار بهره جويد و هم دانشجو نتواند در بخش منابع يک رساله يا پايان نامه‌اش، حتي يک منبع تراثي بنهد!

براستي عجيب است، در همين همسايگي کشور ما، ترکيه، به جهتِ وجودِ پتانسيل اقتصادي گسترده نهفته در لايه لايه اين مواريث کهن (= توليد ثروت از طريق علم)، اينک سازماني عريض و طويل در حدّ و قواره يک وزارتخانه به نام "سازمان نسخ خطي" بنيان نهاده مي‌شود و به جهت درآمدزايي بالاي اين نهادِ علمي براي ترکيه، اين نهاد، اکنون به سمتي پيش رفته که حتّي در ميان نمايندگانِ مجلس ترکيه، زمزمه تأسيسِ "وزارتِ نسخه‌هاي خطي" نيز گهگاهي شنيده مي‌شود!

باز از عجايب دوران است چرا با اينکه تاکنون از سوي جمع کثيري از دلسوزان، بر ضرورتِ توجّه ويژه بر موضوع نسخ خطي و متون کهن، مکرّر، تأکيد شده‌ است،امّا چرا دغدغه‌هاي فرهنگي جامعه پژوهشگران، از سوي اولياي فرهنگي ما (چه خرد و چه کلان)، شنيده نمي‌شود؟

بدون ترديد، در وهله نخست، يکي از ناکامي‌هاي بزرگِ امروز ما ايرانيان در عرصه فرهنگ، مقوله دردناکِ عدم حضور کساني مانند مينوي‌ها، فروزانفرها، همايي‌ها، شهيد‌ي‌ها، افشارها، دانش‌پژوه‌ها، محقق‌ها و شفيعي کدکني‌ها در حوزه فرهنگ، بسياري از مشکلات ما در عرصه فرهنگ بي شک و شبهه نبودِ متوليانن فرهنگي به معناي واقعي آن است.

در وهله دوم، ريشه بخش عظيمي از کسادي نگرش‌هاي علمي در مراکز آکادميک کشورمان، رخنه جمعي مدّعي فرهنگ در جاي جاي نهادهاي فرهنگي کشور است و به نظر مي‌رسد، بخصوص در عرصه بين‌الملل، حضورِ بي حدّ و مرز و رخنه عناصرِ سياست در ارکان و اجزاي نهادهاي فرهنگيِ مرتبط به حوزه بين الملل مي‌باشد. سر سوزني نبايد ترديد نمود که حوزه‌هاي فرهنگي، اگر به خود اهاليِ فرهنگ واگذار شود ـ منظور فرهنگباناني که به شهادتِ اولياي فرهنگ، عمري در راه اعتلاي فرهنگ، تلاشي ملموس کرده و اثري مکتوب از خود به يادگار نهاده‌اند (فرهنگباني به شعار نيست) ـ کساني که متناسب با رسالتِ اصيل خويش، نگاهشان و دغدغه‌شان تنها و تنها و تنها "فرهنگ" است و لا غير، برگردد، اميد آن مي‌رود، شاهدِ حلّ تدريجيِ بسياري از بيماري‌هاي لاعلاج و کهنه در حوزه فرهنگ باشيم، ان شاء الله.

 

ـ شهر يزد، ششمين شهر بزرگ تراثي ايران

بر پايه آمارهاي رسمي و گزارش‌هاي منتشر شده در قالبِ کتاب، مقاله و پايان‌نامه‌ها، شهر دارالعباده يزد، مقام ششم ذخائر تراثي ايران را داراست و در کتابخانه‌هاي عمومي و مجموعه‌هاي خصوصي خودِ شهر يزد (نه استان)، حدود 8000 تا 10000 نسخه خطي نگهداري مي‌گردد که البته برخي مجموعه‌هاي شخصي مانند مجموعه آقاي علومي، به کتابخانه مرکزي دانشگاه تهران انتقال يافته است؛ امّا بر پايه مطالعاتِ ميداني و مراجعاتِ حضوري، با توجّه به کثرتِ نسخ خطي در اين شهر، به نظر مي‌رسد، بين 15000 تا 20000 نسخه خطي در اين شهر فرهنگي موجود باشد که برخي کاملاً منحصر بفردند، مانند اصول هندسه اقليدس چغميني، که در کتابخانه سريزدي نگهداري مي‌گردد.

در نوشتار ذيل، گزارشي کتابشناسانه از فهرست‌هاي منتشر شده مربوط به نسخ خطي حدود 20 مجموعه تراثي ارائه گرديده است و نبايد غفلت ورزيد که مراکزي مانند کتابخانه الغدير (مرحوم دستمالچي) با اينکه داراي نسخ خطي است، اما به جهتِ نداشتن فهرست، در اين نوشتار معرفي نشده‌ است. برخي از کتابخانه‌ها و مجموعه‌هاي تراثي شهر دارالعباده يزد، عبارتند از: کتابخانه امامزاده جعفر عليه السلام، کتابخانه اداره اوقاف يزد، کتابخانه بنياد فرهنگي ريحانة الرسول سلام الله عليها (مجموعه ميرزا محمّد کاظميني)، کتابخانه شرف‌الدين علي يزدي، کتابخانه عمومي وزيري، کتابخانه مدرسه علميه خان بزرگ، کتابخانه سريزدي <‌مدرسه عبدالرحيم‌خان>،  کتابخانه سيد جواد مدرسي يزدي، کتابخانه آقاي ميرزا حسن محمودآبادي، کتابخانه آقاي ابوالفضل سعيدي ريحان يزدي، کتابخانه شيخ علي علومي يزدي، کتابخانه سيد علي آتشي، کتابخانه آقاي علي‌اصغر خجسته، کتابخانه سيد علي‌رضا آصف‌پور، کتابخانه آقاي محمدباقر عجمين، کتابخانه آقاي محمدعلي صدوقي يزدي، کتابخانه آقاي محمدعلي فرهنگ، کتابخانه آيت‌الله سيد محمد مدرّسي، کتابخانه شيخ محمود علومي يزدي، کتابخانه مولي علي حريق ثقفـي يزد‌‌ي و کتابخانه مهد‌‌ي ايزد‌‌ي.

بايد توجه داشت که داده‌هاي ذيل تنها، تا اواخر سال 1389 را پوشش مي‌دهند و شامل داده‌هاي فهارسِ منتشر شده مربوط به يزد، پس از آن تاريخ، نمي‌شود و الله وليّ الخير و هو المستعان.

 

الشريفي، هادي؛ (ترجمة و تحقيق: عبدالستّار الحلوجي): “المخطوطات الاسلامية في يزد”، نکـ . المخطوطات الاسلامية في العالم، لندن، 1417/ 1997، ج1، صص433-438.

 شريفي، هادي؛ (ترجمه، تصحيحات و افزوده‌ها: احمدرضا رحيمي ريسه): “گنجينه‌ها‌ي دست‌نويس‌هاي اسلامي در يزد”، نکـ . گنجينه‌ها‌ي دست‌نويس‌هاي اسلامي در ايران، تهران، 1379،  ص122-126.

حافظيان بابلي، ابوالفضل؛ حکيم، محمّدحسين: “گنجينه‌ها‌ي دست‌نويس‌هاي اسلامي در يزد”، نکـ . ميراث شهاب (قم): س7، ش3-4 (پياپي 25-26)، پاييز ـ زمستان 1380، ص92 و نسخه‌پژوهي (تهران): دفتر سوم، پاييز 1385، صص471-474.

دانش‌پژوه، محمدتقي: “فهرست چند نسخه خطّي از کتابخانه‌ها‌ي شهر يزد”، نکـ . نشريه نسخه‌هاي خطّي (تهران): دفتر4، 1344، صص359-469.

? در اين فهرست دست‌نويس‌هاي 11 مجموعه شخصي و عمومي دارالعباده يزد که حاوي تعدادي نسخ خطّي ارزنده هستند، به اختصار گزارش شده است. بايد افزود که در مدخل‌هاي ذيل، اين مجموعه‌ها معرّفي شده است.

حسيني اشکوري، احمد: “نسخه‌هايي در يزد”، نکـ . نشريه نسخه‌هاي خطّي (تهران): دفتر7، 1353، صص 703-713.

? در اين فهرست مجموعه‌ها‌ي آقايان سيدعلي آتشي، سيد عليرضا آصف پور و محمود علوي توصيف گرديده است.

مسرّت، حسين: “پيشينه کتابخانه‌ها‌ي يزد از آغاز تا پايان قاجاريه”، نکـ . کتاب و کتابخانه در تمدن اسلامي، مشهد، 1379، دفتر دوم، صص 568-587.

مسرّت، حسين: “آغازي نکو براي انجامي شايسته”، نکـ . آينه ميراث (تهران): دوره جديد، س4، ش1 (پياپي32)، بهار 1385، صص271-275.

? در ضمن اين مقاله چند مجموعه خصوصي داراي نسخ خطّي در يزد گزارش شده است.

عرفان‌فر، محمّدجواد: فهرست اسناد موقوفات ايران (دفتر پنجم: استان يزد و حومه)، يزد، انتشارات عرشيان، 1387، 784ص.

ناشناخته: اسناد زرتشتيان يزد.

? اين اسناد، ذيل فروست <معرفي ميراث مخطوط: 160> در آينده، از سوي مجمع ذخائر اسلامي منتشر مي‌گردد.

(1)   کتابخانه امامزاده جعفر عليه السلام

رضايي، اميد؛ با همکاري مريم عظيم و عليرضا اسلامي کلانتر: هزار نامه، فهرست قبالجات دوره قاجاريه (1212-1399هـ ق)، اهدايي ميرزا محمّد کاظميني به امامزاده جعفر عليه السلام (يزد ـ ايران)، قم، مجمع ذخائر اسلامي، با همکاري بنياد ريحانة الرسول <س> ـ يزد، 1387، 264ص، وزيري، <معرفي ميراث مخطوط: 99>.

(2)   کتابخانه اداره اوقاف يزد

دانش‌پژوه، محمدتقي: “[معرفي يک نسخه خطّي به انضمام توصيف] اسناد و طومار‌هاي موقوفات يزد در [کتابخانه] اداره اوقاف يزد”، نکـ . نشريه نسخه‌هاي خطّي (تهران): دفتر4، 1344، ص469.

? در اين مقاله يک نسخه خطّي با عنوان جامع الخيرات و نيز 5 وقف‌نامه به اختصار توصيف گرديده است.

(3)   کتابخانه بنياد فرهنگي ريحانة الرسول (س)

حسيني اشکوري، جعفر: فهرست نسخه‌هاي خطّي کتابخانه ميرزا محمد کاظميني، يزد ـ ايران (دفتر‌هاي 1-2)، قم، مجمع ذخاير اسلامي، 1383، وزيري.

  • دفتر اوّل: 284ص؛ معرفي نسخه‌هاي شماره <1-275>، <معرفي ميراث مخطوط: 10>.
  • دفتر دوم: 280ص؛ معرفي نسخه‌هاي شماره <276-550>، <معرفي ميراث مخطوط: 11>.

حسيني اشکوري، جعفر: مجموعه اسناد کتابخانه ميرزا محمد کاظميني، يزد ـ ايران، قم، مجمع ذخاير اسلامي، وزيري، <معرفي ميراث مخطوط: 12>.

  • دفتر اوّل: 1383، [253ص]+ تصويرِ 190 سند + 40 تصوير رنگي.

حسيني اشکوري، صادق (با مقدّمه فرانسوي دکتر يحيي علوي): نامه‌ها‌ي تاجران: منتخبي از اسناد کتابخانه ميرزا محمد کاظميني، يزد ـ ايران، قم، مجمع ذخائر اسلامي، 1385، وزيري، 215+25+7صص؛ فارسي، <معرفي ميراث مخطوط: ‌29>.

? در اين اثر فهرستي از 187 سند و نامه تجار‌‌ي، به صورت تصوير‌‌ي معرفي شده است. گفتني است که در آغاز فهرست اين اسناد به اجمال توصيف گرديده است.

حسيني اشکوري، صادق (به اهتمام): مراسلات: منتخبي از اسناد کتابخانه ميرزا محمد کاظميني (يزد ـ ايران)، قم، مجمع ذخائر اسلامي، 1385، وزيري، 213 سند، <معرفي ميراث مخطوط: 30>.

? ميرزا محمد کاظميني بنياد مذکور را با نيتِ تحقيق در زمينه‌ها‌ي فرهنگي، اجتماعي، تاريخي و هنري استان يزد، تأسيس کرده است. در کتابخانه بنياد، حدود 2000 نسخه خطّي، 2000 نسخه چاپ سنگي و 6000 سند تاريخي، نگهداري مي‌شود. شمار بسياري از اين نسخه‌ها به دليل تعلّق به علماي محلّي، از اهميت ويژ‌ه‌اي برخوردار است[2]. با توجّه به تعداد نسخ خطّي در اين کتابخانه، به نظر مي‌رسد، تعداد مجلّدات فهرست دست‌نويس‌هاي اين کتابخانه تا شش جلد بالغ گردد.

حسيني اشکوري، صادق: مهرهاي اسناد در گنجينه کاظميني (يزد ـ ايران)، قم، مجمع ذخائر اسلامي، با همکاري بنياد ريحانة الرسول (س) ـ يزد، 1387، 96ص، وزيري، <معرفي ميراث مخطوط: 98>.

حسيني اشکوري، صادق: اسناد شرعي در کتابخانه ميرزا محمّد کاظميني (يزد ـ ايران)، قم، مجمع ذخائر اسلامي، با همکاري بنياد ريحانة الرسول <س> ـ يزد، 1387، 192ص، وزيري، <معرفي ميراث مخطوط: 97>.

(4)   کتابخانه شرف‌الدين علي يزدي

دانش‌پژوه، محمدتقي: “[نسخه‌هاي خطّي] کتابخانه شرف‌الدين علي يزدي”، نکـ . نشريه نسخه‌هاي خطّي (تهران): دفتر4، 1344، ص 435.

? در اين فهرست 4 دست‌نويس عربي به اختصار گزارش شده است. بنا بر شنيده‌ها، اين مجموعه به همراه دست‌نويس‌هاي محمدعلي فرهمند به کتابخانه عمومي رئيس فرهمند انتقال يافته است[3].

(5)   کتابخانه عمومي وزيري[4] <جامع کبير> يزد

رستگار، محمود: “کتابخانه وزيري يزد”، نکـ . وحيد (تهران)، ش126، خرداد 1353، صص34-53.

حسيني بافقي، رضا: “کتابخانه وزيري يزد”، نکـ . کتاب و کتابخانه در تمدن اسلامي، مشهد، 1379، دفتر دوم، صص 696-704.

ناشناخته: فهرست کتب خطّي کتابخانه وزيري يزد[5].

? فهرستي دستنوشته براي نسخه‌هاي خطّي کتابخانه وزيري يزد (وابسته با کتابخانه مرکزي آستان قدس رضوي) است که به خطّ نستعليق، در سال 1350، نگاشته شده است. اين فهرست اکنون به شماره <11125> در کتابخانه مرکزي و مرکز اسناد آستان قدس رضوي در مشهد نگهداري مي‌گردد.

دانش‌پژوه، محمدتقي: “[نسخه‌هاي خطّي] کتابخانه جامع کبير يزد”، نکـ . نشريه نسخه‌هاي خطّي (تهران): دفتر4، 1344، صص 360-416.

? در اين فهرست 218 دست‌نويس عربي و فارسي به اختصار توصيف گرديده است. گفتني است که دست‌نويس‌هاي کتابخانه وزيري ابتدا در اين مکان (مسجد) قرار داشته است، سپس به ساختمان جديد واقع در جنب مسجد جامع يزد، انتقال يافته است.

الطباطبايي، عبدالعزيز: وصف بعض مخطوطات مکتبة الوزيري العامّة في مدينة‌ يزد[6].

? فهرست دستنوشته‌اي در توصيف چند نسخه خطّي کتابخانه وزيري است که در ضمن دفتر صغير نگارش يافته است. اين فهرست مخطوط در کتابخانه مرحوم محقق طباطبايي در قم نگهداري مي‌گردد.

شيرواني، محمد: فهرست نسخه‌هاي خطّي کتابخانه وزيري يزد <وابسته به کتابخانه آستان قدس رضوي> (مجلّدات 1-5)، تهران، انجمن آثار ملّي ايران، 1350-1358، وزيري.

  • جلد نخست: 1350، 32+436+49صص [صص1-436]؛ (دست‌نويس‌هاي شماره <1-500>).
  • جلد دوم: 1350، 378+54صص [صص437-815]؛ (دست‌نويس‌هاي شماره <501-1000>).
  • جلد سوم: 1353، 306+91صص [صص817-1112]؛ (دست‌نويس‌هاي شماره <1001-2000>).
  • جلد چهارم: 1355، 377ص [صص1123-1500]؛ (دست‌نويس‌هاي شماره <2001-3000>).
  • جلد پنجم: 1358، 509ص [صص1501-2012]+ نمايه‌ي جلد‌هاي 1-5)؛ (دست‌نويس‌هاي شماره <3001-3950>).

? در اين فهرست 3950 دست‌نويس عربي و فارسي به اختصار توصيف گرديده است.

شيرواني، محمد: “اسناد نکاح نامه‌ها در کتابخانه وزيري يزد”، نکـ . فهرست نسخه‌هاي خطّي کتابخانه وزيري يزد، تهران، 1358، ج5،‌ صص1905-1910.

? در اين فهرست ‌6 دست‌نويس عقدنامه (نکاح نامه) موجود در کتابخانه ياد شده، گزارش گرديده است.

شيرواني، محمد: “مرقّعات کتابخانه وزيري يزد”، نکـ . فهرست نسخه‌هاي خطّي کتابخانه وزيري يزد، تهران، 1358، ج5،‌ صص1859-1904.

? در اين فهرست 216 مرقّع نفيس موجود در کتابخانه ياد شده،‌ توصيف گرديده است.

شيرواني، محمد: “صلوة الجمعة: برخي منابع مربوط به نماز جمعه [در کتابخانه وزيري يزد]”، نکـ . کتابداري (تهران): دفتر10، 1364، ص65.

? در اين نوشتار، تعدادي از رساله‌هاي مربوط به نمازجمعه، موجود در اين کتابخانه، به اختصار گزارش گرديده است.

الطريحي، محمدسعيد: المخطوطات العربية في ايران: فهرست مکتبة الوزيري ـ يزد، دمشق/ بيروت، مرکز الدراسات و البحوث العلمية، 1410/ 1989، وزيري، 377ص.

? در اين فهرست الفبايي، نسخه‌هاي خطّي عربي معرفي شده در فهارس 5 جلدي پيش‌گفته، به اختصار و به زبان عربي گزارش شده است.

مسرّت، حسين: “هفتاد و سه نسخه با ارزش در کتابخانه وزيري يزد”، نکـ . ميراث اسلامي ايران (قم): دفتر7، 1377، صص 731-750.

? در اين فهرست 73 دست‌نويس عربي و فارسي اهدايي خانواده مرحوم محمدعلي زاهدي نائيني به کتابخانه وزيري يزد به اختصار گزارش شده است.

طالبي هنزايي، محمدجواد: “کتابخانه وزيري يزد و نسخه‌هاي اهدايي آيت‌الله العظمي مرعشي”، نکـ . ميراث شهاب (قم): س14، ش1 (پياپي 51)، بهار 1387، صص37-64.

قاسملو، فريد: “فهرست اجمالي چهار صد و نود نسخه خطّي در کتابخانه وزيري يزد”، نکـ . نشريه نسخه‌هاي خطّي (تهران): دوره جديد، دفتر13، 1387، صص347-402.

? در اين فهرست 450 نسخه جديد، نسخه‌هاي شماره <3951-4440> اين کتابخانه، به صورت نامگوي، گزارش گرديده است.

مسرّت، حسين: “دو نسخه در کتابخانه وزيري يزد”، نکـ . جُنگ (تهران): دفتر اوّل، 1388، صص533-537.

(6)   کتابخانه مدرسه علميه خان بزرگ

دانش‌پژوه، محمدتقي: “[نسخه‌هاي خطّي] کتابخانه مدرسه خان بزرگ]”، نکـ . نشريه نسخه‌هاي خطّي (تهران): دفتر4، 1344، صص 433-434.

? در اين فهرست 11 دست‌نويس عربي و فارسي، به اختصار توصيف گرديده است.

حسيني اشکوري، احمد: فهرست نسخه‌هاي خطّي کتابخانه مدرسه خان، يزد ـ ايران، قم، مجمع ذخائر اسلامي، 1384ش/1426، وزيري، 127ص، فارسي، <معرفي ميراث مخطوط: 23>.

? در اين فهرست 130 دست‌نويس فارسي و عربي توصيف گرديده است.

(7)   کتابخانه سريزدي <‌مدرسه عبدالرحيم‌خان>

دانش‌پژوه، محمدتقي: “[نسخه‌هاي خطّي] کتابخانه حاج ميرزا محمد سريزدي”، نکـ . نشريه نسخه‌هاي خطّي (تهران): دفتر4، 1344، صص 417-432.

? در اين فهرست 74 دست‌نويس عربي و فارسي،‌ به اختصار گزارش شده است. گفتني اين کتابخانه از سوي حاج ميرزا محمد سريزدي در مدرسه علميه عبدالرحيم خان (مدرسه نو) ـ مسجد حظيره (روضه محمديه) تأسيس گرديده است. اين کتابخانه داراي 870 دست‌نويس به زبان‌هاي فارسي و عربي است.

حسيني اشکوري، جعفر: فهرست نسخه‌هاي خطّي کتابخانه سريزدي <مسجد حظيره> (يزد ـ ايران)، قم، مجمع ذخائر اسلامي، وزيري.

  • دفتر اوّل: 1384، 235ص؛ معرفي دست‌نويس‌هاي شماره <1-300>، <معرفي ميراث مخطوط: 22>.

 ? روي جلدِ دفتر اوّل، تعداد نسخه‌هاي خطّي معرفي شده، 400 نسخه ثبت شده، ليکن در درون فهرست تنها 300 دست‌نويس عربي و فارسي توصيف گرديده است.

پورسينا، اميرحسين: فهرست نسخه‌هاي خطّي کتابخانه مسجد روضه محمديه (حظيره) در يزد[7].

? فهرست منتشر نشده براي 770 دست‌نويس به زبان‌هاي عربي و فارسي اين مجموعه است. اصل اين فهرست، در کتابخانه مسجد روضه‌ محمديه در يزد نگهداري مي‌گردد.

(8)   کتابخانه سيد جواد مدرسي يزدي

دانش‌پژوه، محمدتقي: “نسخه‌هاي [خطّي کتابخانه] آقاي سيد جواد مدرّسي يزدي”، نکـ . نشريه نسخه‌هاي خطّي (تهران): دفتر4، 1344، ص 468.

? در اين فهرست مجموعه‌اي مشتمل بر 8 رساله به عربي و فارسي به صورت موجز گزارش شده است.

(9)   کتابخانه آقاي ميرزا حسن محمودآبادي

دانش‌پژوه، محمدتقي: “[نسخه‌هاي خطّي] کتابخانه آقاي حاج ميرزا حسن محمودآبادي”، نکـ . نشريه نسخه‌هاي خطّي (تهران): دفتر4، 1344، صص 451-458.

? در اين فهرست 38 دست‌نويس عربي و فارسي توصيف گرديده است. بنا بر شنيده‌ها، اين مجموعه به کتابخانه سريزدي (مسجد حظيري) انتقال يافته است[8].

(10)   کتابخانه آقاي ابوالفضل سعيدي ريحان يزدي

دانش‌پژوه، محمدتقي: “[نسخه‌هاي خطّي] کتابخانه آقاي حاج ابوالفضل سعيدي ريحان يزدي”، نکـ . نشريه نسخه‌هاي خطّي (تهران): دفتر4، 1344، صص 459-462.

? در اين فهرست 26 دست‌نويس عربي و فارسي،‌ به اختصار گزارش شده است.

(11)   کتابخانه شيخ علي علومي يزدي

دانش‌پژوه، محمدتقي: “[نسخه‌هاي خطّي] کتابخانه آقاي حاج شيخ علي علومي”، نکـ . نشريه نسخه‌هاي خطّي (تهران): دفتر4، 1344، صص 436-450.

? در اين فهرست 81 دست‌نويس عربي و فارسي گزارش شده است. گفتني است که پيش‌تر در اين کتابخانه نسخه‌هاي فراواني بوده است، چنان‌که در سال‌هاي پيشين تنها 631 نسخه خطّي آن به کتابخانه مرکزي دانشگاه تهران انتقال يافته است[9].

(12)   کتابخانه سيد علي آتشي

حسيني اشکوري، احمد: “نسخه‌هاي [خطّي کتابخانه] آقاي [سيد علي] آتشي”، نکـ . نشريه نسخه‌هاي خطّي (تهران): دفتر7، 1353، صص 703-708.

? در اين مقاله تعدادي از دست‌نويس‌هاي مجموعه 400 جلدي آقاي آتشي گزارش شده است. برخي از اين نسخ به تدريج ايام به کتابخانه‌ها‌ي ديگر انتقال يافته است، که از آن جمله نفيس‌ترين و کهن‌ترين نسخه نهج‌البلاغة (کتابت قرن 5 هـ)، است که اخيراً به مرکز احياي ميراث اسلامي در شهر قم منتقل گرديده است.

(13)   کتابخانه آقاي علي‌اصغر خجسته

دانش‌پژوه، محمدتقي: “نسخه‌هاي [خطّي کتابخانه] آقاي علي اصغر خجسته”، نکـ . نشريه نسخه‌هاي خطّي (تهران): دفتر4، 1344، صص 465-466.

? در اين فهرست 3 دست‌نويس به اختصار گزارش شده است.

(14)   کتابخانه سيد علي‌رضا آصف‌پور

حسيني اشکوري، احمد: “نسخه‌هاي [خطّي کتابخانه] آقاي سيد عليرضا آصف پور”، نشريه نسخه‌هاي خطّي (تهران): دفتر7، 1353، صص 708-711.

? در اين فهرست تعداد 24 دست‌نويس عربي و فارسي به اختصار گزارش گرديده است.

(15)   کتابخانه آقاي محمدباقر عجمين

دانش‌پژوه، محمدتقي: “نسخه‌هاي [خطّي کتابخانه] آقاي محمدباقر عجمين”، نکـ . نشريه نسخه‌هاي خطّي (تهران): دفتر4، 1344، ص 467.

? در اين فهرست 2 دست‌نويس عربي به اختصار معرفي شده است. گفتني است صاحب مجموعه سال‌ها از کتابداران کتابخانه وزيري يزد (جامع کبير) بوده است.

(16)   کتابخانه آقاي محمدعلي صدوقي يزدي

حسيني اشکوري، احمد: فهرست نسخه‌هاي خطّي کتابخانه صدوقي يزدي، يزد ـ ايران، قم، مجمع ذخائر اسلامي، 1383، وزيري، 181ص+69تصوير رنگي، <معرفي ميراث مخطوط: 16>.

? در اين فهرست در حدود 200 دست‌نويس عربي و فارسي توصيف گرديده است.

(17)   کتابخانه آقاي محمدعلي فرهنگ

دانش‌پژوه، محمدتقي: “نسخه‌هاي [خطّي کتابخانه] آقاي محمدعلي فرهنگ”، نکـ . نشريه نسخه‌هاي خطّي (تهران): دفتر4، 1344، صص 463-464.

? در اين فهرست 9 دست‌نويس، که بيش‌تر آن‌ها فارسي است، توصيف گرديده است.

(18)   کتابخانه آيت‌الله سيد محمد مدرّسي

مدرّسي، محمدکاظم: “شصت و هفت نسخه خطّي نفيس در يزد [در کتابخانه آيت‌الله حاج سيد محمد مدرسي]”، نکـ . ميراث اسلامي ايران (قم): دفتر8، 1377، صص 429-466.

(19)   کتابخانه شيخ محمود علومي يزدي

حسيني اشکوري، احمد: “نسخه‌هاي [خطّي کتابخانه] آقاي شيخ محمود علومي يزدي”، نکـ . نشريه نسخه‌هاي خطّي (تهران): دفتر7، 1353، صص 711-713.

? در اين فهرست تعداد 10 دست‌نويس عربي، فارسي و ترکي به اختصار توصيف شده است. بنا بر شنيده‌ها، مجموعه آقاي محمود علومي در يزد حاوي 70 نسخه خطّي بوده است.

(20)   کتابخانه مولي علي حريق ثقفـي يزد‌‌ي

ناشناخته: [فهرست کتاب‌ها‌‌ي وقفـي کتابخانه مولي علي حريق ثقفـي يزد‌‌ي][10].

? فهرست دستنوشته‌ا‌‌ي برا‌‌ي حدود 120 اثر از کتاب‌ها‌‌ي وقفـي کتابخانه‌ا‌‌ي مولي علي حريق ثقفـي يزد‌‌ي در سال 1243هـ است که در ذيل نسخه خطّي شماره <464> کتابخانه مرکز مطالعات و تحقيقات اسلامي (دفتر تبليغات قم) آمده است.

(21)   کتابخانه مهد‌‌ي ايزد‌‌ي

ناشناخته: [فهرست کتاب‌ها‌‌ي خطّي کتابخانه مهد‌‌ي ايزد‌‌ي][11].

? فهرست دستنوشته‌ا‌‌ي برا‌‌ي حدود 66 اثر از کتاب‌ها‌‌ي خطّي کتابخانه‌ا‌‌ي (گويا کتابحانه مهد‌‌ي ايزد‌‌ي، صاحب جُنگ) است که در ذيل نسخه خطّي شماره <584> (برگ65ب – 66 الف) کتابخانه مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامي ـ تهران آمده است. بايد افزود که ممکن است <مهد‌‌ي ايزد‌‌ي>، همان <ايزد‌‌ي يزد‌‌ي> بوده باشد که در الذريعة با عنوان ديوان ايزد‌‌ي يزد‌‌ي معرفي شده است[12]؛ ليکن اگر تخمين تاريخ نسخه (سده 14) در فهرست، از سو‌‌ي آقا‌‌ي منزو‌‌ي صحّت داشته باشد، به تحقيق نمي‌تواند و‌‌ي بوده باشد، چه، و‌‌ي از شعرا‌‌ي دوره اکبرشاه هند‌‌ي است. البته اين گزينه را هم نبايد از نظر دور داشت که ممکن است وي، ايزد‌‌ي شيراز‌‌ي بوده باشد.



[1]. اين نوشتار پيش‌تر در ضمن فهرست نامه ايران (تهران، مجلس، 1390)، صص452-460 منتشر شده است.

[2]. پيشين، نسخه‌پژوهي: دفتر3، 1385، ص473.

[3]. همان: دفتر3، 1385، ص472.

[4]. بر اساس آخرين آمارها (اسفند 1389)، اين کتابخانه داراي حدود 4440 دستنويس است که 3950 نسخه آن بين سال‌هاي 1350-1358 از سوي مرحوم شيرواني در 5 جلد، و باقي نسخ نيز (شماره‌هاي 3951-4440)، از سوي آقاي فريد قاسملو معرّفي گرديده است.

[5]. پيشين، فهرست الفبايي کتب خطّي آستان قدس رضوي، ص438.

[6]. پيشين، المحقق الطباطبايي في ذکراه السنوية الاولي: ج1، ص122.

[7]. پيشين، گنجينه‌ها‌ي دست‌نويس‌هاي اسلامي در ايران: ص 125.

[8]. پيشين، نسخه‌پژوهي: دفتر3، 1385، ص472.

[9]. پيشين، گنجينه‌ها‌ي دست‌نويس‌هاي اسلامي در ايران: صص 57 و 123-124.

[10]. ناطقي، علي اوسط، فهرست نسخه‌هاي خطّي کتابخانه مرکز مطالعات و تحقيقات اسلامي: ج1، ص391.

[11]. منزوي، احمد، فهرست نسخه‌هاي خطّي مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامي، ج2، ص66.

[12]. فکرت، محمدآصف، مصنّفات شيعه، مشهد، بنياد پژوهشهاي آستان قدس رضوي، 133، ج3، ص172 و گلچين معاني، احمد، کاروان هند، مشهد، آستان قدس رضوي، 1369، ج1، ص138.

 

 

0 ارباب رجوع 1394-05-23 23:36
فرموده اند: «عدم حضور کساني مانند مينوي‌ها، فروزانفرها، همايي‌ها، شهيد‌ي‌ها، افشارها، دانش‌پژوه‌ها، محقق‌ها و شفيعي کدکني‌ها در حوزه فرهنگ» شش نفر اول البته دیگر حضور ندارند ولی دو نفر آخر که هنوز حضور دارند خیلی هم حضور دارند ماهی نیست که کتابی جزوه ای چیزی به نام آنها چاپ نشود.

کد امنیتی
تازه کردن

آمار بازدیدکنندگان

مهمانان :

59 

امروز :
دیروز :
این هفته :
این ماه :
بازدید کل :
453
2208
15925
12810
15989832