کد مطلب : 5418
11 ارديبهشت 1397 - 10:19
تعداد بازدید : 1172 بار
اخبار » مقالات

نخستین چاپ دیوان حافظ در سال 1791 میلادی (حدود 1170شمسی) توسط یک سیاستمدار و فرهنگ دوست تبریزی به نام ابوطالب تبریزی، فرزند محمد بیگ‌خان، در شهر کلکتۀ هندوستان انجام گرفته است. انتشار دیوان حافظ توسط ابوطالب تبریزی، سرآغاز حافظ پژوهی در عصر جدید و توجه گستردۀ علاقه‌مندان فرهنگ اسلام و ایران به ادبیات فارسی در سراسر جهان به شمار می‌رود. بعد از این چاپ بود که دو کشور عثمانی و مصر، به بررسی شعر حافظ روی آوردند و سخنوران دنیا، با شعر و اندیشه حافظ آشنا شدند. ابوطالب در ذیل شرح حال حافظ در کتاب خلاصة‌الافکار، گزارش می‌دهد که به پیشنهاد یکی از دوستان انگلیسی‌اش، دیوان حافظ را از روی 12 نسخه خطی تصحیح کرده و آن را در اواسط سال 1206ق در 1200 نسخه چاپ کرده است. براساس شواهد تاریخی، این چاپ، اولین چاپ دیوان حافظ است. ابوطالب تبریزی در سال 1202 ق به دستور ریچارد جانسن کار تصحیح دیوان حافظ را آغاز کرد. از جمله نکات مهم در این چاپ، استفادۀ حساب شده و دقیق ابوطالب از نسخ خطی در چاپ و انتشار دیوان حافظ است. ابوطالب تبریزی، در آن زمان با مقولۀ تصحیح متون کهن آشنا بوده و با علم به این مهم، دست به انتشار این دیوان زده است. بررسی و شناسایی نسخ خطی کهن و اصحّ در دیار هندوستان، برای تصحیح این کتاب، وی را ناچار ساخته بود تا از حدود 12 نسخۀ خطی در تصحیح این متن بهره بگیرد.

وی در مقدمه ای که بر دیوان حافظ نوشته، در باب مشکلات این کار می گوید: به ملاحظۀ فقدان کتب صحیحه در این دیار و از چند کتاب ابتر، انتخاب نسخۀ منقحه که مطابق اصل یا کالاصل تواند شد، این کار متعسّر می نمود، اما با امید امداد روحانیت خواجه و استرضای صاحب معظم الله قبول نمودم و از چند کتاب که فی الجمله گمان صحت بر آنها می رفت، به واسطۀ ملکۀ این فن و اطلاع بر اسالیب سخن انتخاب نمودم و آن را به چهاپخانه ]کذا فی الاصل. چاپ[، نقطه و حروف خورد شکسته می شود، دیگر از نصفۀ ردف شین تا آخرها، امر مقابله به یکی از رفقای بی توفیق این حقیر تعلق داشت. القصّه بعد اطلاع بر اسباب مذکوره، بار دیگر نظری انداخته آن غلطها را با نشان ورق و صفحه و سطر در چند ورق تیرج وار ضبط ساختم و در ذیل این اوراق درج نمودم.

از نکات ارزشمند تاریخی در این تصحیح، اشاره به نام دست‌اندرکاران چاپخانه و وظایف آنها در چاپ این کتاب است که از حیث تاریخ چاپ، بسیار مهم است.

منبع: طاهری خسروشاهی، محمد، «دربارۀ ابوطالب تبریزی؛ بانی نخستین چاپ دیوان حافظ»، در: مجله فرهنگی و هنری سفینه تبریز، ش1، صص61-65