کد مطلب : 6347
09 آبان 1397 - 22:52
تعداد بازدید : 512 بار
اخبار » مقالات
حدیقه سنایی یکی از مهمترین منظومه‌های عرفانی در زبان فارسی است. کتاب معتبری بوده و لاجرم دستنویس‌های متعددی از آن در دست است. شماره‌ی ابیات این منظومه در دستنویس‌های مختلف آن از ۳۸۰۰ بیت تا ۱۴۰۰۰ بیت، متفاوت است. محققان برآنند دو تحریر مختصر و مفصل از حدیقه در دست است؛ یکی مختصر در حدّ ۵۰۰۰ بیت که کهن‌ترین نسخه‌های حدیقه مربوط به همین روایت است. دیگر تحریر مفصل که ۹۰۰۰ و ۱۰۰۰۰ بیت و بیشتر دارد. باب‌بندی و عنوان‌گذاری و ترتیب توالی ابواب و مقولات و حکایات و ابیات در این نسخه‌ها پریشان و مختلف است. از دیگرسو حدیقه متن آسانی نیست؛ دشواری‌های زبانی دارد و پرنکته است. فهم و تصحیح و شرح آن آسان نیست.  
     امروزه محققان بیشتر به دو تصحیح خانم دکتر مریم حسینی ( تحریر مختصر) و استاد مدرس رضوی (تحریر مفصل) مراجعه می‌کنند. نزدیک هفتاد سال از تصحیح  مدرس رضوی می‌گذرد. با توجه به نسخه‌های تازه ای که پیدا شده و متونی که منتشر شده٬ تصحیح مجددی از تحریر مفصل حدیقه حتماً ضرورت دارد. دو استاد دانشمند دانشگاه مشهد، محمدجعفر یاحقی و مهدی زرقانی همت کردند و سالها زحمت کشیدند و حدیقة الحقیقه را دوباره تصحیح کردند (با مقدمه و تعلیقات مفصل و فهرست‌های مفید) که نشر سخن آن را در دو جلد منتشر کرده است.
     امتیاز اصلی این تصحیح این است که مصححان به دو نسخه نسبتا کهن از روایت مفصل دسترسی داشته‌اند که این دو نسخه در اختیار مدرس رضوی نبوده است ( نسخه‌های مورخ ۶۸۱و ۶۸۷). مبنای تصحیح نسخه مورخ ۶۸۱بوده که از نسخه اساس مدرس  ۷۷ سال کهنه‌تر است.
    اما مصححان اشتباهی حیرت‌انگیز کردند و نسخه‌های بسیار قدیمی تحریر مختصر را یکسو نهادند. نسخه‌های مورخ  ۵۵۲ و  ۵۸۸ را کنار گذاشتند لابد به این دلیل که مربوط به تحریر مختصر است. خب باشد. بیت‌های سنایی که هست. اگر قاعده اقدم نسخ  معتبر است که برای استادان مصحح چنین است، اینجا هم اعتبار دارد. فی‌المثل در نسخه مورخ  ۵۵۲ حدود پنج هزار و اندی بیت از حدیقه هست که با زمان مرگ سنایی ۲۳ سال فاصله دارد. این همه بیت را در چنین نسخه کهن موثقی رها کنیم و بچسبیم به نسخه ۶۸۱. این یک اشتباه راهبردی است. من دوستدار و ارادتمند مصححان بزرگوار هستم و خاک بر قلمم باد اگر بخواهم زحمات استادان را بی‌ارج کنم ولی اشتباه کردند و اشتباه بسیار بزرگی کردند. می‌بایست نسخه‌ی مورخ ۶۸۱ را فقط در باب‌بندی و عنوان و ترتیب توالی مطالب و ابیات و نیز در ابیاتی که در نسخه‌های کهن‌تر نیست، اساس قرار می‌دادند. در ابیاتی که نسخه های کهن دارد، قاعده اعتبار اقدم نسخ حاکم قطعی است الا نادرا آن‌هم بشرطها و شروطها. 
   تصحیح استادان یاحقی و زرقانی نیاز به بازبینی اساسی و مقابله با نسخه‌های کهن دارد. تا این کار انجام نشود، بررسی و نقد ضبط‌هاو شرح متن در حکم نقش بر آب زدن است. خانه از پای‌بست ویران است اما اصلاح‌پذیر است.
میلاد عظیمی
به نقل از کانال تلگرامی نورسیاه

 

 

کد امنیتی
تازه کردن