کد مطلب : 6799
12 خرداد 1398 - 10:59
تعداد بازدید : 229 بار
اخبار » مقالات

چَندی داس معروف به محمّد هادی کامورخان از خطّاطانِ معروفِ دوره اورنگ زیب عالم‌گیر بود. هندوهایی بود که بعدها به اسلام مشرّف  شد. خطّاطی برجسته بود و شاگردِ کفایت‌خان خوشنویس بود. در ژوئیه 1698م، بخشی‌الملک بهره‌مندخان او را به اورنگ‌زیب معرّفی کرد. به دستورِ پادشاه تا دو سال همراهِ میرحسن – نائبِ دیوانِ دکّن و دیوانِ بیچاپور- باشد. در 22 آوریل 1701م، وقتی سلطان نزدیکِ پرنالا خیمه زد، محمّد هادی کامور از طرفِ اورنگ‌زیب به دربار آمد. سپس به او دستور داده شد که در دستگاهِ میرمحمّد حسین- دیوانِ فوج و سرمایه کارِ قلعه‌هایِ چَندی‌گَر و دَندی‌گر- کار کند. فتح‌الله خان مغول باید 3000 اشرفی را تقسیم می‌کرد امّا این کار را پادشاه به محمّد هادی کامور سپرد. در ژوئن 1701، میرمحمّد حسین به سمتِ دیوانِ بیدر رسید و کامورخان همراهِ او راهی شد. امّا ناگهان میرمحمّد حسین مجبور به برگشت به اورنگ‌آباد می‌شود و در این فاصله کامورخان سمتِ نائب دیوانیِ بیدر را بر عهده داشت.

در می – ژوئن 1703 یعنی در 41مین جلوسِ اورنگ‌زیب، کامورخان سمتِ دیوان اعلی را داشت. در دورانِ جنگ‌هایِ داخلی، او دچار حادثه شد، امّا جایی ذکری از آن نیامده است. البتّه این‌قدر می‌دانیک که در آن دوره، در اردویِ شاهی بود. به دستورِ شاهزاده محمّد اعظم شاه دستور به مالوار فت. پس از درگذشتِ پادشاه،اعظم شاه حرکاتِ سخیفی انجام می‌داد امّا به تاثیری بر محمّد هادی کامور نداشت. بهادرشاه برایِ مفاهمت، اعظم‌شاه را هم شامل کرد. به این ترتیب، محمّد هادی کامور، به مهابت‌خان نزدیک شد. مهابت خان هم بخشیِ سوّم بود و هم فرزندِ وزیر. در ژوئیه 1707، کامورخان با سفارشِ مهابت‌خان، از سویِ پادشاه ارتقایِ رتبه یافت و نزدِ این شاهزاده در سِمت‌هایِ مختلف، خدمت کرد. 1 نوامبر 1708 وقتی ابراهیم خان، قائم مقائمِ استاندار در کابل شد، او به سِمتِ سزاول آن منطقه رسید. در 30 ژوئیه 1708، کامورخان با سفارشِ رفع‌الشاه بازهم ارتقایِ رتبه یافت. شاهزاده محمّد ابراهیم او را به سِمت میرسامان گماشت و با همین رتبه، بازنشسته شد. در 2 نوامبر 1714، کامورخان با سفارشِ شمس‌الدّوله، همراهِ دیوانیِ عظمت‌النّساء بیگم، هفت چوکی و امینِ داغ‌ آتش‌گاه شد. چند سال بعد که آشوب و فساد همه را فرا گرفته بود، برایِ او محافظ گماشتند. سپس، کامورخان، به ظفرخان نزدیک شد و در 25 فویه 1719، سرپرستِ احادیث، خزانچی، و والاشاهی کوت شد. سپس به سفارشِ علی ملّا خان، در 4 می 1721 سوانح‌نگارِ داروغه داکِ مَچلی بَندر شد. از آنجایی که این سِمت از قبلی پایین‌تر بود، این شغل را رها کرده، کامورخان در دهلی زندگی گذارد. از دیباچه «هفت گلشن» به نظر می‌آید که در کوت، توطئه‌هایی خلافِ او شده بود که به خاطرِ آن ناراحت شده بود. به علاوه، فرزندخوانده‌اش- خدمت یاب خان- و همسرش فوت کردند و او دچار صدمه روحی شد و به تنهایی روی آورد و باقی عمرش را به مطالعه تاریخ گذراند.

آثارِ محمّد هادی کامورخان:

- «گلدسته سعادت»: به فارسی، شاملِ زندگیِ پیامبر اکرم ص، خلفا، امامان و درویش‌ها.

- «هفت‌ گلشن»: به فارسی، تاریخِ هندوستان تا سالِ 1724. شاملِ زندگی‌نامه سلاطین و راجاهایی که پیش از آمدنِ مغولان در شهرهایِ: دهلی، مالوا، دکن، بنگال، کشمیر، کابل و لاهور حکمرانی می‌کردند. نسخه‌هایِ خطّیِ «هفت گلشن» در کتاب‌خانه‌هایِ: مولانا آزاد (دانشگاهِ اسلامی عَلیگَر در شهرِ عَلیگَر)؛ کتاب‌خانه عمومی و شرقیِ خدابخش (شهرِ پَتنا)، کتاب‌خانه رضا رامپور (شهرِ رامپور)؛ کتاب‌خانه اندیا آفیس(شهرِ لندن)؛ موزه بریتانیا (لندن) نگهداری می‌شود. آغازِ آن:

«بسم‌الله الرّحمن الرّحیم، الحمدلله رب‌العالمین و العاقبة للمتّقین که قدرتِ بالغه و حکمتِ باصره او سبحانه تعالی و تقدّس زیان را سخن و سخن را به معنی آشنا ساخت و فهم و ادراک را خمیرمایه عقلِ کیاست گردایند تا به ذریعه این مشتِ خاک، شناسایِ قدرتِ نام‌های گشته لسان شیرین بیان عقیدت آگین را وحدانیت آفریدگارِ منزّه و مقدّسه تعالی شانه که قل هو الله احد، الله الصّمد لم یلد و لم یولد و لم یکن له کفواًاحد. خطبه احدیت اوست».

1-    گلشنِ اوّل شاملِ سه گلبن:

  • گلبنِ اوّل: در ذکرِ فرمان‌روایانِ دهلی.
  • گلبنِ دوّم: در ذکرِ شاهانِ شرقی.
  • گلبنِ سوّم: در ذکرِ شاهانِ مالوا.

2-    گلشنِ دوّم شاملِ دو گلبن:

  • گلبنِ اوّل: در ذکرِ پادشاهانِ احمدآباد گُجرات.
  • گلبنِ دوّم: در ذکرِ فرمان‌روایانِ خاندیش.

3-    گلشنِ سوّم: در ذکرِ شاهانِ بنگاله.

4-    گلشنِ چهارم شاملِ شش گلبن:

  • گلبنِ اوّل: در ذکرِ سلاطینِ بهمنی.
  • گلبنِ دوّم:در ذکرِ شاهانِ بیجاپور.
  • گلبنِ سوّم: در ذکرِ شاهانِ حیدرآباد.
  • گلبنِ چهارم:در ذکرِ شاهانِ احمدنَگَر که به نامِ نظام‌شاهیان مشهور هستند.
  • گلبن پنجم: در ذکرِ فرمان‌روایانِ مملکتِ بَرار.
  • گلبنِ ششم:شاهانِ برید.

5-    گلشنِ پنجم شاملِ دو گلبن:

  • گلبنِ اوّل: در ذکرِ شاهانِ سرزمینِ سِند که به نامِ جام شهرت دارند.
  • گلبنِ دوّم: در ذکرِ شاهانِ مُلتان.
  • 6- گلشنِ ششم: در ذکرِ شاهانِ کشمیر.
  • 7- گلشنِ هفتم: در ذکرِ مشایخِ کِرام و اکابرِ عظام.

 

- «تذکرة السّلاطینِ چغتا»، به فارسی، تاریخِ مغولان از ابتدا تا زمانِ خودش. تاریخِ خاندانِ تیموری در هندوستان به ویژه سال‌هایِ ابتداییِ حکومتِ محمّد شاه. این کتاب را کامورخان در دهلی نوشته است. بیش از 15 نسخه‌خطّی از «تذکرة السّلاطین چغتا» در کتاب‌خانه‌هایِ سراسرِ دنیا وجود دارد. در هندوستان: نسخه‌ بسیار با کیفیتی از آن در کتاب‌خانه شرقی و عمومی خدابخش (شهرِ پَتنا)؛ دو نسخه‌ در کتاب‌خانه مولانا آزاد (دانشگاهِ اسلامیِ عَلیگَر، شهرِ عَلیگَر) ؛ نسخه‌ بسیار با کیفیتی انجمنِ آسیاییِ بنگال. از تاریخِ 1723-1722 نگارش آن را آغاز کرد. کتاب، شاملِ دو بخش است: بخش اوّل در 22 شعبان 1135 هجری/ 17 می 1734. شاملِ: ورودِ تُرک‌ها؛ تاریخِ چنگیزخان؛ تیمورالگو بیگ؛ عبداللّطیف؛ وفاتِ جانشینِ او- سلطان حسین- دوره صفوی؛ بابر؛ همایون؛ اکبر و جهانگیر و غیره. بخشِ دوّم: شاه‌جهان؛ اورنگ زیب عالم‌گیر؛ فرزندانِ او؛ بهادرشاه؛ جنگِ داخلیِ در سالِ 1712؛ دوره فرّخ سیر؛ رفیع‌الدّرجات؛ رفیع‌الدّوله؛ محمّدشاه.

شایانِ ذکر است که «تذکرة السلاطین چغتا» در هندوستان با مقدّمه عالمانه دکتر مظفّر عالم چاپ شده است: تدوین، تصحیح، مقدّمه و تعلیقات از: مظفّر عالم، از مرکز مطالعه اعلی شعبه تاریخ دانشگاهِ اسلامی عَلیگَر، ایشیا پَبلشنگ هاوس، بمبئی، 1980.

این کتاب در سایتِ ریخته به طورِ آن‌لاین قابلِ مطالعه است:

https://www.rekhta.org/ebooks/tazkirat-us-salateen-e-chaghta-syed-mohammad-hadi-ebooks/?lang=ur

 

برگرفته از مقاله به زبانِ اردو با عنوانِ: «محمد هادی کامورخان: حیات اور ادبی خدمات»،مقاله‌نویس: آصف اقبال، مجلّه«فیضانِ ادب»، جلد 4، شماره 1، ژانویه تا مارس 2019، صفحات: 124 تا 129، اداره تحقیقاتِ اردو و فارسی واقع در منطقه پورا معروف، شهرِ میو، ایالتِ اُتّرپَرَدیش، هندوستان. منبعِ مقاله:

https://www.rekhta.org/ebooks/faizan-e-adab-shumara-number-001-faizan-haider-magazines/?lang=ur

 

تلخیص، تهیه و تنظیم: لیلا عبدی خجسته

 

 

کد امنیتی
تازه کردن

آمار بازدیدکنندگان

مهمانان :

22 

امروز :
دیروز :
این هفته :
این ماه :
بازدید کل :
30
1654
8327
18321
15951635