کد مطلب : 7088
12 خرداد 1399 - 08:16
تعداد بازدید : 53 بار
اخبار » مقالات

ابوالفرج اصفهانی (284-356 هـ. ق.) ادیب، مورّخ و رجالی قرن چهارم زاده به اصفهان و نشو و نما یافته در بغداد است. او اثری دارد به نام الأغانی در شناخت موسیقی‌دانان مسلمان پیش از خود، این کتاب مبسوط بیست جلدی علاوه بر حکایات و روایات و شرح احوال این موسیقی‌دانان به شعر و ظرایف آن نیز توجه دارد و اطلاعات بسیار مفیدی را در خود حفظ کرده است. از این اثر وی قریب به یکصد نسخه در کتابخانه‌های سرار جهان نگهداری می‌شود. قدیمی‌ترین این دستنویس‌ها در 526 هـ. ق. تهیه شده است که به شمارۀ 1564 در مجموعۀ فیض اللّه افندی کتابخانۀ ملّت استانبول نگهداری می‌شود.

پس از این دستنویس قرن ششمی ظاهرا سایر نسخ خطی این اثر در قرن هفتم و پس از آن کتابت شده است و یکی از مهمترین این نسخ دستنویسی است که در موصل برای بدرالدین لؤلؤ (594-630 هـ. ق.) تهیه شده است. به سبب آنکه الاغانی کتابی بسیار مبسوط است و کتابت آن در مجلّدات متعدد صورت پذیرفته (کوتاه‌ترین شکل آن در سه جلد محفوظ به عاطف افندی استانبول به شماره‌های 2000-2003) هریک از جلدهای آن در گوشه‌ای پراکنده شده –مانند بسیاری آثار کثیر الجلد دیگر همچون تاریخ الرسل و الملوک، تاریخ بلعمی و ...– محققان حوزۀ نسخ خطی برخی از این مجلدات کتاب الاغانی را شناسایی کرده‌اند و به صورت کوتاه دربارۀ آن مطالبی نوشته‌اند.

از این دستنویس یک نسخه به شمارۀ 1566 در مجموعۀ فیض اللّه و نیز دستنویسی در کتابخانۀ ملی دانمارک در کوپنهاگ به شمارۀ 168 در سال 1851 م. در فهرست این کتابخانه شناسایی شده است و علاوه بر این دو، نسخه‌ای در دارالکتب المصریة به شمارۀ 579 ادب، معرفی شده است. اما این همه درواقع سه جلد از این نسخۀ بیست جلدی است که هر دفتر از آن به گوشه‌ای افتاده. لیکن صورت کامل مجلّداتی که از آن بر نگارنده تا حال مشخص شده است از این قرار است:

مجلّدات دوم، سوم، چهارم، یازدهم و سیزدهم در دارالکتب المصریه تحت رقم 579 ادب نگهداری می‌شود و این رقم شامل 5 جزو است و در واقع یک جلد نیست:

 تصویر شمارۀ 1

نسخۀ شمارۀ 168 کتابخانۀ ملی دانمارک نیز به قرینۀ افرادی که در آن ترجمۀ حال ایشان آمده است ظاهرا جلد پنجم است.

 تصویر شمارۀ 2

و اما نسخۀ 1566 کتابخانۀ فیض اللّه شامل جلد هفدهم از کتاب الاغانی است (تصویر شمارۀ 3). علاوه بر این مجلّد جلد دیگری از این نسخه به شمارۀ 1565 که حاوی مطالب جلد نوزدهم است نیز در همین کتابخانه نگهداری می‌شود (تصویر شمارۀ 4) که ظاهرا اطلاعی از آن توسط محققان داده نشده است.

 

 تصویر شمارۀ 3

 

 تصویر شمارۀ 4

علاوه بر همۀ این موارد دستنویس دیگری از آن که شامل جلد دوازدهم است و در خزانة المغربیة نگهداری می‌شود اخیرا توسط کانال تلگرامی‌ای که به معرفی دستنویس‌های حوزۀ مغرب می‌پردازد معرفی شده است[1] (تصویر شمارۀ 5)

 تصویر شمارۀ 5

بنابراین 9 جلد از 20 جلد کتاب شامل مجلدات 2، 3، 4، 5، 1، 12، 13، 17 و 19 آن طی جستجوهای اخیر یافت شد. باید گفت ظاهرا موصل محلی بوده است که کتابت الأغانی در آن بسیار مقبول بوده، چراکه دستنویس دیگری نیز از آن را می‌شناسیم که در همین شهر به سال 685 هـ. ق.کتابت شده و اکنون به شمارۀ 749 در مجموعۀ رئیس الکتاب از کتابخانۀ سلیمانیۀ استانبول نگهداری می‌شود.

امیر منصوری

[1]. آدرس: https://t.me/maktot_mar با سپاس از دوست عزیز و دانشمند دکتر حسین متقی که چشم این بنده را بر صفحاتی از این دستنویس روشن ساختند.

 

 

کد امنیتی
تازه کردن

آمار بازدیدکنندگان

مهمانان :

30 

امروز :
دیروز :
این هفته :
این ماه :
بازدید کل :
14
1499
1513
17710
16398639