کد مطلب : 7104
19 خرداد 1399 - 09:16
تعداد بازدید : 39 بار
اخبار » مقالات

جورج فانتوم متخلص به «صاحب» و «جرجیس» (1822-1879) تذکره ای از شاعران رامپور نوشته است. پدرش کاپیتان برنارد فانتوم (1771-1845)از اشرافزاده هایِ فرانسوی بود. کهدر پونا چیری (پوندی چری) در فرانسه، عضوِ شورایِ عالی بود.  برنارد فانتوم در سالِ 1786 در فوجِ فرانسه واردِ نواب نظام الملک والیِ دکن شد و با نزدیکی به ژنرال موسی توانست سریع پیشرفت کند. پس از درگذشتِ ژنرال موسی اوضاعِ آنجا آشفته شده وی از آنجا بیرون آمد. در سالِ 1797 در فوجِ کلنل گاردنر (معروف به گارن صاحب) وارد شده به دربارِ جِی پور وابسته شد. سپس در دستگاه انگلیس به سرپرستیِ ژنرال اختر لونی در همان سِمت خدمت کرد و در سالِ 1806 بازنشسته شد. برنارد فانتوم در طبابت بسیار ماهر بود و از این پس به درمانِ امیران و اشراف هندوستان پرداخت. در سال 1819 نزِ والیِ رامپور – نواب احمد علی خان- رفت و این دوستی آنها ادامه یافت. به طوری که در سالِ 1830 نواب وی را فرا خواند و تا 1837 همانجا در رامپور سکونت گزید. علاوه بر مسکن و خورد و خوراک ماهانه هزار روپیه به او مقررّی داده می  شد. چند سال هم کارِ نیابت را انجام داد. در سالِ 1837 پادشاه دهلی – محمد اکبر شاه ثانی- او را برای درمان به دهلی فراخواند، امّا پیش از رسیدن جورج فانتوم به دهلی پادشاه درگذشت. در 1840 نواب رامپور از دنیا رفت و برنارد فانتوم در 1845 در بریلی درگذشت.

جورج فانتوم تعلیماتِ ابتدایی را از پدرش – برنارد فانتوم- فرا گرفت. مادرش دخترِ فیروزشاه – شاهزاده دهلی- بود. جورج فانتوم در آغوشِ مادری مسلمان تربیت شده بود از این رو مسلمان بود. در رامپور از حافظ شبراتی عربی و از مولوی محمد نورالاسلام فارسی فرا گرفت. شعرهایش را از میر نجف علی شفقت اصلاح می کرد. جورج فانتوم بیشتر در رامپور زندگی کرده است. از تالیفاتِ وی: دیوان (شاملِ: حمد،نعت، قصیده، مسدّس به شیوه بارا ماسه، مخمّس، هجو، قطعاتِ تاریخی، غزل)، کتابی به فارسی درباره صرف و نحوِ عربی، رساله ای در موسیقی، تذکره شعرایِ رامپور.

جورج فانتوم چهار دختر و دو پسر داشت: آلفرد فانتوم (نامِ اسلامی اش: فرید شاه مختلص به صوفی) در شهر بریلی وکیل بود که در سالِ 1912 درگذشت. جورج وِنسنت فانتوم (از او آگاهی نداریم)؛ سوفا توتینل فانتوم پلیسِ اداره راه آهن بود، جوزف لائئل فانتوم (معروف به بنی صاحب). جانی صاحب - برادرِ جورج فانتوم- هم شاعر بود و «شائق» تخلص می کرد. جورج فانتوم به سه زبانِ انگلیسی، اردو و فارسی شعر می گفت.

 

تذکره شعرایِ رامپور

تذکره ای که شرح حال شاعران رامپور به فارسی نوشته شده است. سپس نمونه شعر فارسی و اردو از این شاعران آورده شده است. در تذکره شعرای رامپور شعر به فارسی و اردو از 64 شاعر رامپوری آورده شده است. نخستین شاعر «اکبر» (صاحب زاده محمد اکبر خان) و آخرین شاعر «همدم» (صاحب زاده عبادالله خان) است.

نسخه خطّی  منحصر به فردِ آن در کتاب خانه رضا رامپور در هندوستان است که دارای 114 صفحه است. ترقیمه، نام کاتب و تاریخ کتابت ندارد. در سرورق آن آمده است: «تذکره نگاشته قلمِ اعجاز رقم از حضرت جرجیس فلاطون فرانسیسی المخاطب به صاحب، پدر بزرگوار حضرت تانا (یوسف) المدعو بنی صاحب». در همین صفحه، محمد علی خان اثر رامپوری «نسخه خوش خط به خط مولف» نوشته است. در فهرست نسخه هایِ خطّی کتاب خانه رضا هم نسخه خطّ مولف نوشته است و سالِ تالیف را 1275 هجری نوشته است، امّا از مطالعه نسخه خطّی مذکور چنین چیزی دیده نمی شود. فقط تذکره نویس نوشته است «حسبِ ارشادِ نواب کلب علی خان». محمد علی خان اثر رامپوری نوشته است که در این تذکره در تاریخ وفاتِ «ناظم» آمده است که وی ده سال است که وفات یافته است. ناظم در سال 1865 درگذشته بود. بنابراین تاریخ تالیف تذکره 1855 یا 1856 است.

تذکره شعرای رامپور، نسخه ای خوش خط و خوانا است. در مقدمه 27 بیت در مدحِ نواب کلب علی خان آمده است. تذکره نویس تاریخِ ولادت یا وفات شاعران را نیاورده است، به گفتن اینکه فلان شاعر 40 سال است درگذشته است، بسنده کرده است. در این تذکره چهار شاعر از معاصران تذکره نویس است. تذکره نویس شرح حالِ خود را هم نوشته است.

از 11 شاعر یک بیت هم نیاورده است: «افسر» ؛«امداد» ؛«بیتاب» ؛«جعفر» ؛«حیدر» ؛«رسا» ؛«رفعت» ؛«شائق» ؛«عابد» ؛ «غیاث» ؛«نحیف».

از 9 شاعر فقط یک بیت آورده است: «امیر»؛ «تسلیم»؛«حسین»؛«حفظ»؛«رافت»؛«شجاعت»؛«شیفته»؛«ماهر»؛«مهدی».

از این شاعران بیش از همه شعر آورده است: «جلالی»؛«رند»؛«مولوی»؛«سراج»؛«صاحب» [تذکره نویس]؛ «ناظم».

اسامی شاعرانِ تذکره به ترتیب:

اکبر(صاحب زاده محمد اکبر خان) – امیر (نواب محمد یار خان خلف نواب علی محمد خان بانیِ ریاستِ رامپور)

افسر (نواب احمد یار خان خلفِ نواب محمد یار خان خلفِ نواب علی محمد خان بانیِ ریاستِ رامپور)- امداد (صاحبزاده محمد امداد الله خان)

آزاد (حکیم غلام حسین)  - احمد (احمد خان مَلَک )

آشفته (عنبر شاه خان) - بخشش (صاحبزاده محمد بخش الله خان)

بیمار (شیخ علی بخش) - بیتاب (صاحبزاده محمد عباس علی خان)

تسلیم (استاد کبیر خان) - تراب (سید تراب شاه)

ثاقب (سیف الله) - جعفر (صاحبزاده محمد جعفر خان)

جلالی (مولوی جلال  الدین احمد خان) - حسرت / ذوقی (هر دو تخلصِ ذوقی رام)

حیات (مولوی محمد حیات خان) - حسین (میان حسین شاه)

حفظ (مولوی محمد حفظ الله) - حرمت (شهامت خان)

خورشید (ملک کریم خان گهیر واله) - رسا (میر احمد علی)

رافت (میان روف احمد) - رفعت (مولوی غلام جیلانی)

رند (نواب احمد علی خان بهادر) - سلطان (نواب محمد نصرالله خان)

سراج (شیخ سراج النبی سرهندی) - سراج (مولوی حاجی سراج الدین احمد خان)

شفقت (میر نجف علی) - شجاعت (صاحبزاده محمد شجاعت علی خان)

شوق (مولوی قدرت الله) - شیفته (انعام الله خان)

شاد (نظیر شاه خان) - شاکر (میان نجیب شاه)

صنعت (کریم الدین) - صاحب / جرجیس (مولف تذکره)

طالب (حافظ شبراتی) - عبرت (میر ضیاءالدین)

عشرت (میر غلام علی مشهدی بریلوی) - عیش (میر سعادت علی)

عابد (صاحبزاده محمد زین العابدین خان) - عباس (سید عباس علی)

غفلت (احمد خان آخون زاده) - غیاث (مولوی غیاث الدین)

غمین (حکیم محمد عطاءالله) - فرحت (محمد حبیب الله خان صاحبزاده)

قادر (مولوی عبدالقادر) - قایم (شیخ محمد قیام الدین چاند پوری)

کفایت (صاحبزاده محمد کفایت الله خان) - کرم (کرم خان)

لاچار (نامش یاد نیست) - منعم (نامش نیست)

مهدی (صاحبزاده مهدی علی خان) - ماهر (حکیم غلام محمد خان)

ناظم (نواب محمد یوسف علی خان)- نزهت (میر رفیع الدرجات)

نحیف (صاحبزاده مهدی علی خان) - نواب (نواب محمد کلب علی خان بهادر)

نجف (صاحبزاده نجف علی خان)- همدم (صاحبزاده عبادالله خان).

تذکره شعرای رامپور، تالیف: جورج فانتوم به تصحیح سید حسن عبّاس چاپ شده است: جَرنَل، شماره 10 و 11، کتاب خانه رضا رامپور، رامپور، هندوستان، 2003.

شایان ذکر است که این تذکره به زبان اردو ترجمه شده منتشر شده است: تذکره شعرایِ رامپور، ترجمه از فارسی به اردو همراه حواشی: مصباح احمد صدیقی، قومی کونسل برای فروغ اردو، دهلی، 2018.

«تذکره شعرای رامپور» به تصحیحِ سید حسن عباس را دانلود کنید: Tazkara_Shuara_e_Rampur.pdf

 

 

کد امنیتی
تازه کردن

آمار بازدیدکنندگان

مهمانان :

28 

امروز :
دیروز :
این هفته :
این ماه :
بازدید کل :
138
1499
1637
17834
16398763