کد مطلب : 7256
01 مهر 1399 - 08:00
تعداد بازدید : 736 بار
اخبار » مقالات

«صحیفه» مجلّه‌ای است که «مجلس ترقی ادب» از شهرِ لاهور، پاکستان مقالاتی به دو زبانِ اردو و انگلیسی منتشر می کند. در شماره 207-209، اکتبر 2011- ژوئن 2012 مقاله ای درباره سندی به فارسی از آمار شهر دهلی در سال 1828 منتشر شده است که در اینجا ترجمه خلاصه ای از این مقاله آورده می شود:

 

بخش اسنادِ کتاب خانه دانشگاه ادینبرا گزارشی از شهر دهلی سالِ 1828 است که در مجموعه «نسخه های شرقی» (Oriental Manuscripts)) به شماره 531 نگهداری می شود. در واقع مجموعه ای از اسناد پراکنده (نقشه، گزارش) است که در یک جلد صحافی شده اند. این گزارش از ورق 60-الف تا 75-ب است یعنی 16 اوراق (32 صفحه). البته صفحات 73-ب و 74-الف غایب هستند. در این جلد، تمام نسخه های خطی در یک فهرست معرفی شده است. نامی از گزارشگر یا تنظیم کننده گزارش ها نیست و معلوم نیست که این نسخه خطی چطور به آنجا رفته است. روی نسخه خطی به خط دیگری به انگلیسی نوشته شده است:

Statistid of Dehli ….  (سه واژه بعدی ناخوانا هستند)

Delhi Dec 10th 1828

 

گویا به دستور افسر ارشدی از کمپانی هندشرقی یکی از منشیان کمپانی این گزارش را نوشته بود و گمان غالب این است که گزارش هایی از این قبیل، پیش از این تهیه شده بود مانندِ:

«کیفیات مکانات  قلعه گور لکهنوتی»، تالیفِ: منشی شیام پَرشاد، سال تالیف: 1810. این کتاب به دستور میجر ویلیام فرانکلین (1763-1839) نوشته شد.

چارلز ریو (1820-1902) در فهرست نسخه های فارسی اش نوشته است که جیمز استفان لوشنگتون در سال های 1825 و 1826 قائم مقام فرماندار  و قاضی شهر آگرا بود که در اعلامیه هایی از دانشجویان «کالج دولتی آگرا» می خواست که درباره ساختمان های شهر آگرا بنویسند. دو دانشجو در سال های 1825 کتاب نوشتند: «تفریح العمارات» (تالیفِ: لالا سیل چَند) و «احوال شهر اکبرآباد» (تالیفِ: مانَک چَند- نام قدیمِ «آگرا»، «اکبرآباد» بوده است). همچنین ریو از نسخه خطّی کتابی با نامِ «معروف الهند» خبر داده است که درباره ایالت نواب نشین تونک نوشته شده بود.

همچنین کتابهایی مانندِ «سیر المنازل» (تالیف: میرزا سنگین بیگ، 1821م، به زبان فارسی)؛ «آثار الصنادید» (تالیف: سر سید احمد خان، 1845م، به زبان اردو) درباره شهر دهلی نوشته شده بودند.

 

این گزارش به زبان فارسی نوشته شده است و با «بسم الله الرحمن الرحیم» آغاز شده است که می توان پی برد تهیه کننده گزارش، مسلمان بوده است. به خط نستعلیق و به قلمِ قط متوسط نوشته شده است. سراهای شهر دهلی 3 تعداد ذکر شده است در حالیکه در «سیرالمنازل» بسیار بیشتر است. دریچه های پناهِ شهر 4 تعداد در حالی که در «آثارالصنادید» بیشتر است. در این گزارش اصلاً درباره افسران انگلیسی نیست، یعنی این گزارش برای بیان حال مقامی بود است.

 

بر مبنای این گزارش: شهر دهلی در آن زمان 12 دروازه و 4 دریچه داشت: کشمیری دروازه، کابلی دروازه، لاهوری دروازه، اجمیری دروازه، ترکمان دروازه، دهلی دروازه، بدر رود دروازه، راج گات، نَگَم بوده، لال دروازه، گات کیلا دروازه. و نام دریچه ها: زینت المساجد، کَرکی بهادر علی خان، کَرکی نَگَم بوده، کَرکی فراش خانه. 15 «دربان» در دروازه ها و دریچه ها نگهبانی می دادند.

 

یک «کوتوال» [داروغه] و 12«تهانه» [کلانتری] بود که در آن 28 «جُمعدار» و «مُحرّر» کار می کرد. در دهلی 196 مسجد، 87 معبد و گوردوارا [عبادت گاه مخصوص مذهب سیک] بود. شهر دهلی دارای 397 کوچه و بازار؛ 11 شاهراه و خیابان اصلی ؛ 506 چاه ؛ 31 تکیه و قبرستان  و 9 باغ بود.

17564 خانه های آجری؛ 5560 کلبه هایی که سقفشان حصیری؛ 342 خانه هایی که سقفشان سفالی بود.

افراد شهر: 120901 نفر- تعداد مرد: 41805- تعداد زن: 43204 نفر- تعداد پسر بچه ها: 18928 نفر- تعداد دختر بچه ها: 16964.

 

شهر دهلی دارای 3 سرای برای استراحت مسافران بود: سرای فیض الله خان بَنگَش؛ سرای شاه صابر بخش؛ سرای محمد خا کرورا.

تعداد اُمرای شهر 49 نفر که 41 نفر مسلمان و 8 نفر غیر مسلمان بود. (تک تک نام آنها در سند آمده است)

تعداد حکیمان شهر 19 نفر که به جز یک نفر سیک مذهب، بقیه مسلمان بودند.تمام 57 مَهاجَن شهر، هندو بود. [مَهاجَن: ثروت مند، تاجر]

 

تعداد مدارس 92 بود که فقط 2 مدرسه دولتی بود و بقیه 90 مدرسه خصوصی بودند. در یکی از مدارس دولتی دروس به انگلیسی تدرس می شد که در منطقه دریا گنج واقع بود. مدرسه دیگر دولتی هر سه زبان فارسی، عربی و اردو رایج بود که بیرو اَجمیری دروازه بود. ابتدا به نام «مدرسه غازی الدین» بود بعدها به نام «اِنگلو عربیک کالج» و سپس «دهلی کالج» نام گرفت.

در 29مدرسه غیر دولتی به زبان اردو [که در آن زمان «هندی» می گفتند] تدریس می شد و در 61 مدرسه غیر دولتی به زبان فارسی تدریس می شد.

 

شایان ذکر است که این سَند به فارسی است که در سال 2011-2012 در مجله «صحیفه» در لاهور منتشر شده است که از اینجا دانلود کنید: 5_6222020092654256530.pdf

و ترجمه آن به زبان اردو در سال 2019 در شماره 5 مجله «تحصیل» در شهر کراچی از طرف خانم دکتر نجیبه عارف منتشر شده است: https://tehseel.com/

 

ترجمه و خلاصه از مقاله به زبان اردو با عنوان: «انیسویں صدی کے اوائل کی دلی: اعداد و شمار کے آئینہ میں ایک نادر دستاویز کی دریافت»، مقاله نویس: نجیبه عارف، مجله «صحیفه»، شماره 207-209، اکتبر 2011- ژوئن 2012، مجلس ترقی ادب، لاهور، پاکستان، صفحات: 27-57.

 

ترجمه و خلاصه: لیلا عبدی خجسته

 

 

کد امنیتی
تازه کردن

آمار بازدیدکنندگان

مهمانان :

41 

امروز :
دیروز :
این هفته :
این ماه :
بازدید کل :
750
4475
14157
60690
16592680