کد مطلب : 7257
01 مهر 1399 - 08:03
تعداد بازدید : 792 بار
اخبار » مقالات

مجله «معارف» هر ماه از «دار المصنفین شبلی آکادمی»، شهر اَعظم گَر در هندوستان به زبان اردو منتشر می شود. در چند شماره سال 2017 نسخه خطیِ نادری از «هدی الساری» معرفی شده است. در اینجا خلاصه ای از آن به فارسی ترجمه شده است:

 

«هدی الساری» یکی از تالیفِ ابن حجر العسقلانی است که برخی اشتباه فکر می کنند که مقدمه «فتح الباری» است. خودِ العسقلانی نوشته است که این کتاب یا مقدمه، به منظور تکمیل شرح بزرگی نوشته شده بود که وی [السعقلانی] پیش از «فتح الباری» اراده کرده بود و پیشتر بهترین خلاصه «تغلیق التعلیق» را از این مقدمه گرفته بود. سپس متوجه تالیفِ شرحِ مفصل شد. العسقلانی کمی از این تالیف را نوشته بود که نظرش عوش شد و شرح متوسطِ «فتح الباری» را نوشت.

السعقلانی «شرح کبیر» و «مقدمه شرح کبیر صحیح بخاری» را در سال 813 هجری آغاز نمود و در همین سال به پایان برد:

«فانی شرعت فی شرح البخاری فی سنة ثلاث عشرة و ثمائمائة بعد ان کنت خرجت باقیة من الاحادیث المعلقة فی کتاب سمّیته تغلیق التعلیق و کمل فی سنة اربع و ثمانمائة ثم عملت مقدمة الشرح فکملت سنة ثلاث عشرة المذکورة».

پس معلوم شد که «هدی الساری» مقدمه «فتح الباری» نیست، بلکه مقدمه شرح بزرگ دیگری از «صحیح بخاری» است که در سال 813 آغاز شد و پایان یافت.

نام درست مقدمه صحیح بخاری چیست؟این مقدمه شرح صحیحِ بخاری به نام «هَدی الساری» مشهور است و در تمام نسخه های خطی و چاپ شده همین نام است. البته تحقیق بیشتر لازم است.

 

هٌدی الساری یا هَدی الساری

معمولاً به نام «هُدی الساری» در زبان اهل علم جاری است. در برخی از نسخه های خطی نام کتاب نیست فقط مقدمه است. در یکی دو نسخه همراه «الهدی الساری» یعنی همراه الف و لام آمده است. در نسخه خطّیِ مکتبة الظاهریة در دمشق که در زمان حیاتِ مولف 3 صفر 852 هجری نوشته شده است، واضح «هُدی الساری» (به ضم الهاء و فتح الدال) نوشته شده است: «هُدی الساری لمقدمة فتح الباری للفقیر احمد بن علی العسقلانی». البته تحقیقات بیشتری می طلبد.

 

«الهدی الساری»

در پیشانیِ یک نسخه خطّی در هندوستان «الهدی الساری» نوشته شده است، از آنجایی که در نسخه های قدیمی این اضافه «الف و لام» نیست، می توان این را اضافه یا تحریف دانست.

نسخه هایِ «هدی الساری» را نقل کردن، نزدِ مولف خواندن، اجازه و روایت آن همین که آغاز شد تا قرن 13 هجری ادامه داشت. این تالیف ابتدا به هندوستان آمد و سال ها بعد به چاپ خانه های مصر و تُرکیه رفت. از این رو با وجود حوادث زمانه، صدها نسخه های خطّی «هدی الساری» در کتاب خانه های شخصی و عمومی هندوستان است.

بیشتر آنها در بروکلمان و سزگین آمده است. با اطلاعِ سزگین، دکتر نجم عبدالرحمان خلف نسخه های خطّی بیشتری یافته است. با این حال هنوز نسخه های خطّی ممتازی از این کتاب زینت بخش کتاب خانه های هندوستان و پاکستان است.

 

مکتوبه 818 هجری، مدینه منوره

در بین نسخه های خطّی کشف شده تا کنون، این نسخه خطّی از همه قدیمی تر است که فقط 5 سال پس از تالیف یعنی در سال 818 هجری کتابت شده است. اوراق آغازین نیست، اما تصحیحات و تعلیقات بر آنها هست. امّا به صراحت نمی توان گفت که نسخه مولف باشد یا نزدِ مولف خوانده شده باشد. عمر رضا کحاله در کتابِ «المنتخب من مخطوطات المدینة المنورة» این نسخه خطی را معرفی کرده است: مقدمة فتح الباری لابن حجر السعقلانی نسخة مخرومة الاول، عدد صفحاتها 393 علیها تصحیحات و تعالیف، تاریخ نسخه 818 هجری.

 

مکتوبه 822 هجری، جامعة الامام محمد بن سعود، ریاض

به خط سراج الدین، قاری الهدایة - دارالعلوم الاسلامیة پیشاور، پاکستان - بنا به فهرست نوشته شده تاریخ کتابت 833 هجری است. فهرست نویس آن را به اشتباه «فتح الباری» نوشته است. در حالی که این کتاب در رجب 842 هجری پایان یافته بود. ممکن است این نسخه خطی پیشاور نسخه «هدی الساری» باشد که 10 سال پیش از تکمیلِ «فتح الباری» نوشته شده باشد.

 

مکتوبه 840 هجری

از روی نسخه مولف نقل شده و با آن مقایسه شده است. در موزه عراق است.

 

مکتوبه 845 هجری

در کتاب خانه رضا رامپور در هندوستان. منقول عنه از نسخه موسی بن عمران است، تاریخ نقل: 845 هجری. به قلم افراد مختلف. در سال 846 هجری السعقلانی آن را تدریس کرده بود. این نسخه به یکی از صاحب منصبانِ هندوستانی – امین خان حسین بهادر فیروز جنگ- هدیه داده شده بود.

 

مکتوبه 845 هجری

نسخه دیگری به تاریخ کتابتِ ربیع الاول 845 هجری در دار الکتب المصریه است که آگاهی از آن ندارم.

 

مکتوبه 3 صفر 851 هجری

به خط محمد بن صدقه المالکی و علیه الخط ابن حجر (دار الکتب الظاهریه، دمشق). این نسخه را نواف بن محمد عبدالله الرشید در نوشته خود اشاره کرده است. این نسخه به قلمِ محمد بن صدقه مالکی است که در ملکیتِ حافظ شهاب الدین بقاعی هم بوده است. در ورق آخر، به قلم حافظ ابن حجر، اجازه نامه برای شهاب الدین بقاعی هم نوشته شده است.

 

مکتوبه 853 هجری

در آخر آن به قلمِ مولف (السعقلانی) تحریر سماعت است.

 

مکتوبه 858 هجری

در جامعة الملک، ریاض. آن را شیخ محمد بن عبدالحق بن احمد النشاطی القاهری الشافعی (درگذشت: 870 هجری) نقل کرده بود.

 

مکتوبه 863 هجری

مکتبه حرم مکی. شماره 364 حدیث.

 

مکتوبه 896 هجری:  از روی نسخه مولف نقل شده است.

 

مکتوبه 965 هجری: در موزه عراق به شماره 2969. شامل 618 صفحه.

 

مکتوبه قرن 10 هجری: در موزه عراق به شماره 8987. شامل 228 اوراق.

 

مکتوبه 1000 هجری: کتاب خانه خدابخش، هندوستان.

 

مکتوبه قرن 11 هجری:

وزارت الاوقاف کویت. تاریخ کتابت ندارد. تحریر علمایِ قرن 11 هجری به ویژه شیخ عبدالرحمان بن محمد بن احمد اسکندرانی مالکی (درگذشت: 1060 هجری است. شامل 194 صفحه.

 

مکتوبه 1100 هجری:

کتاب خانه خدابخش، هندوستان. به خط نسخ، شاملِ 140 اوراق. در هر صفحه 33 سطر.

 

مکتوبه 1111 هجری:  کتاب خانه خدابخش، هندوستان.

 

مکتوبه 1115 هجری: در جامعة الملک، ریاض. به شماره 3374 . شاملِ 319 صفحات.

 

مکتوبه 112 هجری:

مکتبه اوقاف سلیمانیه عراق. به قلمِ قاضی القضاة عبدالقادر آفندی مکه مکرمه در سال 1129 هجری نقل شده است.

 

مکتوبه 1141 هجری: کتاب خانه خدابخش، هندوستان.

 

مکتوبه 1168 هجری:

در دارالعلوم ندوة العلما در شهر لکنو هندوستان. گویا از ذخیره نواب صدیق حسن خان قَنّوجی از بوپالی به ندوه آمده است. البته از فهرست چیزی مشخص نیست. نگارنده این مقاله [نورالحسن راشد کاندَلوی] این نسخه خطی را دیده است. بسیار مهم است:

ترقیمه: «و کان الفراغ من رقمه یوم الثلاث 26 جمادی الاخری 1168 هـ»

عبارت خوانا به خط باریک نسخ. 24 یا 23 سطر در هر صفحه. شاملِ 396 صفحات. در گوشه سمت راست سرورق:

«الحمدلله من خزانة مولانا امیر المومنین و سید المسلمین المهدی لدین الله ... العالمین العباس بن امیر المومنین المنصور بالله ... شهر شعبان الکریم 1187 هـ» به صراحت گفته نشده است که از چه نسخه ای نقل شده است. در سروق عبارتی دیگر است که این گمان را می رساند که از روی نسخه مولف نقل شده باشد:

«قال المولف انه اکمل تالیف المقدمة هذه فی سنة ثلاث عشر و ثمان مائة و انه اشتمل علی جمیع مقاصد الشرح سوی الاستنباط» سپس آمده است: «من خط (ای خط المصف)»

«للفقیر علی بن صالح العماری بالهبة» (المهدین لدین الله به صالح العماری هدیه داده است)

در همین ورق تحریرات مالکان دیگری هم است:

من کتب الفقیر الی الله تعالی اسماعیل بن محمد بن احمد بن الحسین

من کتب الفقیر الی الله تعالی احمد علی بن عثمان بن

الحمد لله وحده فی ملک – الفقیر الی الله تعالی عز و جل بالشراء من الشیخ العلامة عمر بن ابراهیم السندی بواسطة الحاچ قتاد کناج بن میر الدین السلیمان بثمن 1246 هـ.

 

مکتوبه 1225 هجری:

به خط علامه شیخ محمد عابد سِندی، کتابخانه محمودیه در مدینه منوره. تاریخ کتابت: 12 جمادی الاول 1225 هجری. پس از یکسال کاتب آن را با اصل مقابله و تصحیح کرده است: «الحمدلله الذی بنعمته تتم الصالحات و قد کملت لها بحمدالله تعالی و عنایته فصحت المقدمة م اولها الی آخرها فی 23 شعبان 1226 هـ».

این نسخه بهترین نمونه خط خواناست. علامه سِندی ظرف چند روز این نسخه خطّی را نقل کرده است. در هر صفحه 83 سطر است. تعداد اوراق 61.

 

مکتوبه 1289 هجری:

در کتاب خانه مولانا آزاد در شهر عَلیگَر. مولانا عبدالحی فرنگی محل در جمادی الثانی 1289 هجری توسط کسی نقل کرده بود. به خط نستعلیق و خوشنما و خوانا و پخته. در هر صفحه 21 سطر است، تعداد اوراق: 394. نکته قابل توجه این است که کاتب – اَمراو سینگ- یک هندو بوده است: «تمام شد کتابت هذا، بتاریخ بست و ششم ماه جولائی 1872ء بقلم اَمراو سنگهـ، ساکن اشرف آباد». در صفحه اول مُهر و تحریر عبدالحی فرنگی محل است:

«من منح الله تعالی تملیکه هذا الکتاب المستطاب لعبده ابی الحسنات محمد عبدالحی اللکهنوی ابن المرحوم مولانا عبدالحکیم فی الجمادی الثانیة 1289 هـ بالاستکتاب بعوض لعه (نو) روپه». [اجرت کتابت: 9 روپیه]

 

مکتوبه تقریباً 1345 هجری

منطقه کاندلا از توابع مظفر نَگر ایالتِ اُتّر پَرَدیش افتخار دارد که 300 سال است که این نسخه خطی را نگاه داشته است. مولانا محمد اسماعیل بن محمد اسحاق کاندَلوی (درگذشت: 1360 هجری/ 1940م) تقریباً در سالِ 1345 هجری آن را نقل کرده بود. این نسخه خطی را فرزندِ وی - مولانا محمد ادریس کاندَلوی- در کتاب خانه شخصی اش در لاهور داشت. پس از درگذشت مولانا نمی دانم نسخه خطی چه شد.

 

شیخ حمدون بن عبدالرحمان الفاسی المالکی معروف به ابن الحاج «هدی الساری» را به نظم در آورد و بر آن شرح  نوشت با عنوانِ «مسک الدراری لقاری صحیح البخاری». الزرکلی این شرح را با نامِ «نفحة المسک الداری لقاری صحیح البخاری» آورده است.

 

یک نسخه خطّی هم در دارالکتب الازهریه مصر است که در صفحه اول «نظم هدی الساری مقدمة فتح الباری للشیخ ابی الفیض احمد بن حمدون ابن الحاج السلمی». قابل توجه این است  که در تمام کتابها «حمدون بن عبدالرحمان» امده است ولی در این نسخه خطّی «ابوالفیض احمد بن حمدون» آمده است یعنی شاید کسی که «هدی الساری» را به نظم آورده و کسی که بر آن شرح نوشته پدر و پسر بوده اند؟

 

چاپ های مهم «هدی الساری»

اول از همه در مطبع بولاق در مصر در سال 1300 هجری. همراهِ «فتح الباری». این هم مدیونِ توجه هندوستانی هاست. مولانا منشی جمال الدین کَتانوی – وزیر اعظمِ ایالتِ بوپال در هندوستان – بود. وی به سه تن از علمایِ هند پول زیادی داد و آنها را به مصر فرستاد تا زیر نظر آنها این کتاب چاپ شود.

مطبع خیریه در مصر در سالِ 1325 هجری.

مطبع انصاری در دهلی در سالِ 1304 هجری آغاز  و در 1310 هجری تمام شد. به ابوالاشبال احمد شاغف صحیح ترین چاپ «هدی الساری» و «فتح الباری» همین چاپ است.

چاپ دیگر در بوپال به خواهش سلطان جهان بیگم و مولانا منشی جمال الدین .

شایان ذکر است که هندوستان پیش از همه به چاپ آثار العسقلانی توجه نشان داد: «نخبة الفکر» (چاپ از: کلکتّه)؛ شرحِ این کتاب تالیفِ شیخ وجیه الدین گُجراتی (چاپ از: فخر المطابع، دهلی، 1271 هجری)؛ تقریب التهذیب (چاپ از: مطبع احمدی، دهلی، 1272 هجری)؛ مولانا احمد علی محدث سَهارَن پوری هم «تقریب التهذیب» را از مطبع احمدی در دهلی چاپ کرد.

«الکاف الشاف فی تخریج احادیث الکشاف»؛ «القول المسدد فی الذب عن مسند احمد» و آثار دیگر العسقلانی

ترجمه کامل «فتح الباری» به زبان اردو که همراه آن ترجمه «هدی الساری»- مترجم: علامه سید امیر علی محدث ملیح آبادی (1857-1919م)، به خواهشِ منشی نول کشور، لکنو. اما تاکنون چاپ نشده است و مسوده در 14 جلد و در آرشیوِ نول کشور در لکنو است.

مفتی عبدالهادی کاوش بوپالی «فتح الباری» را به اردو ترجمه کرده بود.

یک ترجمه اردو از «فتح الباری» در شرح صحیح بخاری به زبان اردو با عنوان «فیض الباری» شامل است که «فیض الباری» را مولانا ابوالحسن سیال کوتی نوشته است. این شرح، مطابق ترتیب صحیح بخاری است و شامل 30 بخش است. «فیض الباری» نخستین بار از مطبع گلزار احمدی در لاهور سال 1317 هجری منتشر شد.

 

نسخه خطی ارزشمندی از «هدی الساری»: 7 سال پس از تالیف در محرم 820 هجری در مدرسه ناصریه قاهره نقل شده است. از نوشته کاتب نسخه خطّی برمی آید که وی شاگردِ السعقلانی بوده است. از این نسخه السعقلانی تدریس هم کرده است. در ورق ورق آن، به قلم السعقلانی سماعات و بلاغات دیده می شود و در آن به تعداد زیادی السعقلانی افزوده است. برخی از عبارت های مسوده را قلم زد [خط زده] است. برخی جاها که دیگر در خود نسخه خطّی جا نبوده است، رویِ کاغذِ جداگانه ای افزوده ها را نوشته و به مسوده چسبانده است.

 

یکی از تالیفاتِ العسقلانی «هدایة الساری فی سیرة الامام البخاری» است. این کتاب خلاصه «شمائل الامام البخاری» تالیفِ امام محمد بن حاتم رازی است. یک نسخه خطّی کهن و نفیس در کتاب خانه مولانا آزاد، دانشگاه اسلامی عَلیگَر، مجموعه حبیب گنج است. هیچ نامی از کاتب و تاریخ کتابت نیست. به نظر می آید که 300 سال قدمت داشته باشد. اندازه کوچک در 25 ورق و به طور متوسط 21 سطر در هر ورق، به خط نستعلیق.

آقای حَسنین سلمان مهدی نسخه خطّیِ «هدایة الساری» را تصحیح کرد که از دارالبشائر الاسلامیة چاپ شد. مصحح نوشته است که براساس نسخه به خط شاگرد العسقلانی تصحیح کرده است: صدر الدین احمد بن محمد بن عبدالله بن احمد بن عبدالمحسن الکتانی الزخناوی الشافعی نسخه خطی «هدایة الساری» را از روی نسخه مولف نقل کرده بود در تاریخِ 9 ربیع الاول 895 هجری. مصحح نوشته است که در اصل نسخه خطی پُر غلط و تحریف است. در حالی که نسخه خطّی عَلیگَر بسیار خوانا، تمیر و از تحریفات به دور است.

 

«هدی الساری» نسخه کاندلا، تاریخ کتابت: 820 هجری

قدیمی ترین نسخه خطی «هدی الساری» که تاکنون کشف شده است، نسخه ای است که در کتاب خانه محمودیه در مدینه منورّه است، امّا این نسخه ناقص الاول است و شواهدی در اختیار نیست که آیا از روی نسخه مولف نقل شده است یا خیر؟ نسخه کاندلا (در هندوستان) پس از نسخه مدینه، قدیمی ترین نسخه است که در محرم الحرام 820 هجری – یعنی 7 سال پس از تالیفِ «هدی الساری»- از روی نسخه مولف نقل شده است. درباره کتاب‌خانه آکادمی مفتی الهی بخش در شهرِ کاندلا، هندوستان  در پایگاه خبری نسخ خطی بساتین مطالعه کنید.

 

یعنی نسخه کاندلا، از نخستین مسوده هایی است که از روی نسخه مولف نقل شده است. این نسخه  نزدِ حافظ ابن حجر، درس به درس خوانده شده است و حافظ با اصل آن را مقایسه

کرده است. حافظ در جایی در این نسخه نوشته است: «و انا ممسک بالاصل». این نسخه تقریباً در سال های آخرِ ابن حجر، محور توجهات او بوده است و گویا آخرین افاداتِ مولف در این نسخه نوشته شده است. در حاشیه به صراحت آمده است که این اضافه در سال 849 هجری یعنی 3 سال پیش از درگذشتِ ابن حجر بوده است. از جمله «لشیخنا الامام حافظ العصر ... » به نظر می رسد که کاتب شاگردِ ابن حجر بوده است.

در ترقیمه کاتب به زبان عربی آمده است که از روی نسخه مولف، در مدرسه ناصریه در قاهره در صبح روز یکشنبه 25 محرم الحرام 830 هجری نقل را به پایان رساند.

 

اندازه نسخه 27×17 سانتی متر است. تعداد اوراق 237 اوراق است. کاتب، محمد بن ابی الجاه الحضرمی است. خط نه نسخ است و نه نستعلیق. خط نسخه خطی، مجموعه ای از نسخ و خط مغربی است. کاتب معمولاً حروف را کج نوشته است. در نوشتار یکسانیت نیست. جایی درشت، جایی ریز و جایی متوسط نوشته شده است. تعداد سطور هم یکسان نیست. مثلاً در ورق 17ب تعداد سطور 33 تعداد است. در برخی از اوراق تعداد سطور 24 تا 32 سطر است.

ابواب، عنوان، فصل، قول و دیگر موارد با روشنایی سرخ مشخص شده اند. اما تقریباً پس از یک سوم کتاب، کاربردِ روشنایی سرخ بسیار کم شده است. فقط عنوان های بسیار خاص را با روشنایی سرخ نوشته است و مواردی که کم اهمیت داشته است، روی آنها فقط یک خط یا علامت سرخ کشیده است. این روش تا پایان کتاب حفظ شده است.

کاغذ بسیار باکیفیت و درخشان و روغنی است که پس از گذشت قرن ها هنوز هم همان درخشش را دارد. البته این نسخه خطی دارای دو نوع کاغذ است که کیفیت دومی از اولی اندکی پایین تر است.

دست کم دو نفر این نسخه را نزدِ ابن حجر خوانده اند: شیخ شمرالدین و فرزندش محمد. قرائت و سماعتِ هر دو در جای جای این نسخه خطی تصدیق شده است.

 

این نسخه خطی پُر از حاشیه، توضیحات، اصلاح و اضافه است. این حاشیه ها و اصلاحات به یک قلم نیستند. به نظر من به چهار قلم است: به خط بسیار ریز، به خط خوانا و خوش، به خط نسخ با توجه به دستخط های ابن حجر اینها به خط خود ابن حجر است و خط دیگر با روشنایی کشمشی که کمی بزرگ هستند این هم خط ابن حجر است. به نظر من بیش از دو سوم نسخه خطی به قلمِ ابن حجر است. افاداتی که بعدها اضافه شده است ممکن است از سوی شاگردِ ابن حجر به اجازه او باشد.

سرورق نسخه خطی کاندلا محفوظ نمانده است. در اولین صفحه نسخه خطی آمده است: «مقدمه شرح البخاری للامام العلامة حافظ العصر القضاة شهاب الدین احمد بن علی ابن حجر العسقلانی الشافعی رحمة الله تعالی».

 

زیر این عبارت، ابتدا یک مُهر گردی است که محو شده است و سجع آن را نمی توان خواند. این قدر معلوم است که در سطر آخر مُهر «محمد» و سمت چپ در بالا «الله» است. در بالای سمت راست این صفحه، در گوشه به فارسی قدیم هندوستانی تعداد اوراق نوشته شده است: 238. پایین آن، قیمت نسخه 7 روپیه نوشته شده است. در پایین سمت چپ، در گوششه ای نوشته ای کج گشاد و پهن است که تا وسط صفحه آمده است. نوشته ای بسیار عالی، پخته و به خط نستعلیق:

مقدمه شرح بخاری

قیمت (دس روپے)

وقفت فی سبیل الله فرزند بجان پیوند

هدایت الله خان را، معه فرزندان

متولی نمود 23ذی قعده 17           - محمد شاه لطف الله خان  بهادر- صادق 1122 هجری.

 

بین این عبارت مُهر «لطف الله خان صادق بهادر» حک شده است. سمت راست «رجب 3، احمد شاهی» نوشته شده است و سمت چپ، «عرض دیده شد» آمده است.

زیر آن مُهر کوچک و بیضوی است: «بنده آل عبا، 1184 فضلعلی». همین طور سرهم نوشته شده است. این مُهر شاید برای فضل علی عثمانی پانی پتی است که از متوسلی شاه عبدالعزیز بوده است. حدود دوازده نسخه خطی از کتاب خانه او نزد ما است که مُهر و دستخطِ فضل علی یا فرزندش محمد یسین پانی پتی است. حتی کتابی است که خود فضل علی پانی پتی به مفتی الهی بخش کانلدوی هدیه داده بود (سال 1200 هجری) و به قلم خود هدیه و .. نوشته است.

تاریخ 9 رجب 3 احمد شاهی که در این مُهر حک شده است یعنی رجب سال 1114 هجری . 23 ذی قعده محمد شاهی یعنی 23 ذی قعده 1148 هجری. این می رساند که نسخه خطی در ملکیتِ لطف الله صادق پانی پَتی بود و او فی سبیل الله وقف کرده بود اما در کتاب خانه شاهی وارد شده بود.

 

پادشاهان مغول وقتی از امرای خود خشمگین می شدند پس از درگذشتِ امیر یا معزولی او کتاب خانه او را ضبط می کردند و به کتابخانه شاهی وارد می کردند. درباره لطف الله صادق هم این حادثه پیش آمد.

نواب لطف الله صادق از خاندان انصاری در شهر پانی پَت در هندوستان بود. در دوره بهادر شاه اول (1118-1124 هجری) به دربار شاهی راه یافت. سپس ترقی یافت. لطف الله در دوره احمد شاه (1161- 1167 هجری) درگذشت.

فضل علی کتابدار کتاب خانه شاهی بود. سپس این نسخه خطی به جدِ ما  - مفتی الهی بخش کاندَلوی (1162-1245هجری) رسید و اکنون زینت بخش کتاب خانه ماست. خاندان مفتی الهی بخش کاندلوی قرن ها در قصبه کاندلا، در شهر مظفر نَگَر در هندوستان ساکن بودند. از خاندان شهاب الدین سهرودی هستند. قاضی ضیاء الدین سنامی- از علمای قرن  8 هجری- مولفِ کتابِ «نصاب الاحتساب» است. نتیجه او – قاضی شیخ محمد رجب - در سال 792 هجری در زمان محمد بن فیروز شاه تغلق در قصبه کاندلا و اطراف آن قاضی و امام بود. مولانا مفتی الهی بخش در دوره نواب ضابطه خان، مفتی اعظم بود. به عربی، اردو و فارسی دارای تالیفات است.

 

خلاصه و ترجمه از مقاله به زبان اردو با عنوانِ: «حافظ ابن حجر العسقلانی اوراُن کا نادر نسخه هدی الساری(نسخه کاندلا)»، «معارف»، دارالمصنیفین شبلی آکادمی، اَعظم گَر، هندوستان، جلد 199، عدد 2، فوریه 2017، صفحات: 85-102 (در اینجا این مقاله ترجمه نشده است زیرا به زندگینامه العسقلانی پرداخته شده است)؛ جلد 199، عدد 3، مارس 2017، صفحات: 165-181؛ جلد 199، عدد 4، آوریل 2017، صفحات: 245 تا 260؛ جلد 199، عدد 5، می 2017، صفحات: 325 تا 346.

 

متن اصلی مقاله را از این لینک دریافت کنید:

 https://shibliacademy.org/

 5_62220200926542565301.pdf

شایان ذکر است که این مقاله را جناب طلحه نعمت الندوی – از استادان عربی ساکن ایالت بیهار هندوستان- به زبان عربی ترجمه کرده است که آن را از اینجا دانلود کنید. با سپاس از کانال تلگرامی «معجم المطبوعات العربیة لمشاهیر الهند»

 

خلاصه و ترجمه: لیلا عبدی خجسته

 

 

کد امنیتی
تازه کردن

آمار بازدیدکنندگان

مهمانان :

41 

امروز :
دیروز :
این هفته :
این ماه :
بازدید کل :
767
4475
14174
60707
16592697