کد مطلب : 4860
30 اسفند 1395 - 09:06
تعداد بازدید : 574 بار
اخبار » یادداشت

نوروز اولین روز سال هجري شمسي ایرانی، برابر با اول ماه فروردین، که همزمان با تحول طبيعت و آغاز فصل بهار شروع مي‌گردد و نوروز (= روز نو)، آغاز جشن‌هاي سال نوی ایرانی و یکی از کهن‌ترین جشن‌های به جا مانده از دوران ایران باستان است. خاستگاه نوروز بدون ترديد، ایران باستان (= ايران بزرگ فرهنگي) است و اينکه هنوز هم مردم مناطق مختلف فلات ایران، نوروز را جشن می‌گیرند، نشانه‌اي بارز از اين استدلال خدشه ناپذير است.  

نوروز در ایران و افغانستان آغاز سال نو محسوب می‌شود و در کشورهاي تاجیکستان، روسیه، قرقیزستان، قزاقستان، سوریه، گرجستان، آذربایجان، آلبانی، چین، ترکیه، ترکمنستان، هند، پاکستان و ازبکستان تعطیل رسمی است و مردمان آنها، جشن عید را برپا می‌کنند. نوروز مجموعه‌ای از جشن‌ها و مناسبت‌ها است. جشن‌های سال نو و یا جشن‌های نوروزی در ایران برنامه‌های متعددی دارد که ابتدا با چهارشنبه‌سوری (چهارنشنبه آخر سال) شروع می‌شود.

در برخی از متون‌ کهن ایراني از جمله شاهنامه فردوسی و تاریخ طبری، "جمشید" و در برخی دیگر از متن‌ها، "کیومرث" به عنوان پایه‌گذار نوروز معرفی شده‌ است. گويند کوروش نوروز را نخستين بار در سال ۵۳۸ قبل از میلاد مسيح، جشن ملی اعلام کرد. در میان همه‌ي جشن‌هایی که پس از اسلام در ایران به فراموشی سپرده شدند، نوروز توانست جایگاه خود را به عنوان جشنی ملی در ایران حفظ کند. دلیل پایدار ماندن نوروز در فرهنگ ایرانی را می‌توان پیوند عمیق آن با آیین‌های ایرانی، تاریخ این کشور، و حافظه فرهنگی ایرانیان دانست. نوروز به طور مستمر در همه دوران تاریخی ایران کم و بیش برگزار می‌شده است، اما در دوره‌ي پسا اسلام، بخصوص از دوران میانی صفویه، این جشن نماد و سمبل ملی‌تر و درباری‌تری یافت. البته گفته شده که بعدها با نفوذ فقهای شیعی به دربار پادشاهان، از اهمیت نمادهای ملی آن کاسته شد و فقاهت بر سمبل‌ها و نمادها چیره شد! از مخالفان سرسخت جشن‌هاي نوروز، مي‌توان به ابوحامد محمد غزالی اشاره نمود؛ وي در کیمیای سعادت نوشته بود: «... اظهار شعار گبران حرام است بلکه نوروز و سده، باید مندرس شود و کسی نام آن نبرد ...».[1] البته سخن درباره‌ي نوروز و جايگاه و نمادها و مراسم آن، به خصوص در عرصه‌ي گسترده‌ي ادبيات فارسي، فراوان است که خود مقالات مستقلي را مي‌طلبد و تنها به عنوان ختامه مسک در تيمّن استقبال از بهار، سه بيتي از خاقاني، قطران و معتمد السلطان، که «نوروز» در آنها تضمين شده است، اشاره مي‌کنيم.

 

روزت همه فرخنده و نوروز مبارک      هر روز بديدار تو نوروز جهان را

*

هاتف نوروز باد بر تو دعاگوي خير          تا ابد آمين کنان عاقله انس و جان

*

روز نوروز شد طرحي از نو بريز      از شراب کهن جام مملو بريز.

**

 

ـ نوروز، در ميان نسخ خطي

نسخه‌هاي خطي، سرچشمه‌اي بسيار متنوّع و غني براي انواع پژوهش‌ها با رويکرد تاريخي است و بدون ترديد نگاه پژوهشگران، به متون کهن، به هر ميزان، از نوع "نگاه منشوري" بشود، طبعاً ميزان بهره‌مندي از اين مواريث کهن غني، بيشتر خواهد بود. موضوع «نوروز»، نيز از جمله مفاهيمي است که در جاي جاي نسخ خطي، با اشکال و قالب‌هاي متنوعي، متبلور و متجلّي شده است. البته  بررسي همه‌ي جوانب اين موضوع و شناسايي گونه‌هاي متنوّع اين کارکرد، نيازمند تتبّع طولاني ومطالعات بيشتري در ميان مصادر تراثي است.

در اين پژوهش مختصر ـ که به عنوان عيدانه‌ي وبگاه خبري بساتين، تقديم علاقمندان متون کهن، مي‌شود ـ به عنوان براعتِ استهلال بحث و به صورتي کاملاً پراکنده، در کمال استعجال (طي دو روز)، فهرستوار و بدون هيچ ترتيب منطقي، اشاره نموده‌ايم و ان شاء الله نسل جوان پژوهشگر، اين نوع پژوهش‌ها را در قالب کتاب، مقاله، رساله يا پايان نامه، دقيقت‌تر، منطقي‌تر و روشمندانه‌تر، دنبال خواهند نمود.

برخي سرفصل‌هايي که در اين پژوهه‌ي مختصر، به آنها اشاره شده‌، عبارتند از: «نوروز» در روايات و کتب دعا، کتابت نسخه در ايام «نوروز»، «نوروز» در عنوان اثر، «نوروز» در آغاز و انجام نسخه، «نوروز» در مُهدی اليه (تأليف يا کتابت)، «نوروز» در نام مؤلف يا پدر وي، «نوروز» در نام کاتب، پدر، جدّ يا برادر کاتب، «نوروز» در بخش بندي‌هاي يک اثر، نکاتي طنزآميز در «نوروز»، سفرهاي «نوروز»ي شاه و اطرافيان، «نوروز» در موسيقي، «نوروز» در نام مالک نسخه، تملک نسخه در «نوروز»، تصحيح و مقابله نسخه در «نوروز»، هديه‌ي «نوروز»ي کتاب و نسخه، «نوروز» در ظهريه‌‌ي نسخ، آزادي از زندان در «نوروز»، «نوروز»  مبناي تاريخ حمله‌ي چنگيز يا ملکشاهي، «نوروز» در تاريخ، تأليف، ترجمه و سرايش در «نوروز»، «نوروز» در نقش و سجع مهرها، «نوروز» در متون کهن فارسي، وقف‌نامه‌ي کتاب در «نوروز»، رؤيا در ايام «نوروز» و تبريک و تهنيت «نوروز».

 

1ـ نوروز در روايات و کتب دعا:

روايت معلّي بن خنيس درباره‌ي نوروز هست که روايتي مشهور از حضرت صادقعليه السلام است.[2] مقدمه در اعمال شب و روز جمعه و اول ماه، هريک از مطالب در اعمال يکي از ماه‌ها، خاتمه در اعمال نوروز ... .[3] وارد است که هر که اين کلمات را در روز نوروز بنويسد و با خود دارد هيچ موذي به او اذيت نتواند رساند.[4]

 

2ـ کتابت نسخه در ايام نوروز:

محمود گيلاني در آغاز نوروز روز آدينه‌ي 1029ق.[5] محمدبن بن سديد کازروني در نوروز هنگام تحويل حمل در شب يکشنبه 22 جمادي‌الثاني 769ق.[6] حسن ظهير بن فاضل ظهير حسيني کورسرخي، در پنجشنبه نوروز، و نهم جمادي الاولي 964ق.[7] محمد بن ميرکي الشريف الغازاني، در روز عيد نوروز، 11 صفر 956ق.[8] علي بن علي فقيه فرزلي عاملي شامي در آغاز روز آدينه 27 ذي قعده (نوروز) سال 982 در طوس.[9] روز يکشنبه نوروز، شعبان 1007 تنگوزئيل از روي نسخه‌ي سقيم در اصفهان.[10] صالح بن الحسين، در شب چهارشنبه نوروز، از ماه ربيع الاول 1026 در حيدرآباد.[11] غلام گلشني درويش يوسف، در روز نوروز ماه رجب 1038 در قسطنطنيه.[12] و محمّدقاسم بن تاج‌الدين محمود حسيني خبيصي در ماه شعبان، نزديک نوروز 1040ق.[13] آقامير در يکشنبه يک روز بعد از نوروز و دوم جمادي الاولي 1064ق.[14] شاهوردي کرماني در پنجشنبه چهارم رجب 1064 (کاتب مي‌گويد نوروز اين سال در غره جمادي الاولي واقع شده).[15] اول شعبان (روز عيد نوروز) سال 1072ق.[16] سادس شهر ربيع الثاني في صبيحة ليلة النوروز السلطاني في 1129ق.[17] عبدالجواد نيشابوري، روز عيد نوروز 1308ق در مدرسه دو درب در مشهد مقدس رضوي.[18]

 

3ـ نوروز در عنوان اثر:

گل و نوروز، از خواجوي کرماني.[19]  گل و نوروز در تفسير حديث «اتنموا برد الربيع فانها تعمل...»، از سيّد محمّد بن ميرجلال نشورجهي بخاري.[20] نوروز و جمشيد، از رشحه اصفهاني.[21] نوروز و سي روز، از فيض کاشاني.[22] نوروزنامه، از خيام نيشابوري.[23] نوروزنامه، از خواجه محمد حکيم ترمذي.[24] نوروزنامه، از آقا رضي قزويني.[25] نوروزنامه، از محمدباقر حسيني خاتون‌آبادي اصفهاني.[26] رساله در نوروز، از سيد ابراهيم مدرس خادم.[27] رساله درباره‌ي نوروز، از عبدالمحمود هروي.[28] رساله در نوروز و تاريخ آن، از غياث‌الدين اديب کاشاني.[29] احکام نوروز، از ناشناس.[30] رساله در نوروز، از ناشناس.[31] فضيلت نوروز، از ناشناس.[32] فضيلت نوروز و اميرالمؤمنين عليه السلام، از ناشناس (گويا ملا خليل گيلاني).[33] نوروزنامه يا اعمال روز نوروز از حکيم عمادالدين محمود.[34] رساله در تحقيق نوروز الفرس، از قزويني.[35]  نوروزيه، از اسماعيل خواجويي.[36] النيروزية، از ابن سينا.[37] دعوات روز نوروز، از چنگيز ميرزا قاجار.[38]

 

4ـ نوروز در آغاز و انجام نسخه:

به نوروزي چو نقش نامه بستم           به پيروزي ورق را درشکستم[39]

در طريق نظم اين جواهر سعي و اين کتاب را با صد هزار نقش و نگار باتمام رساند و اين ماه نوروز افزون بدري کامل نورگستر بيمن مدايح حضرت خدايگاني و درگاه سليماني مذکور و مشهور گردد.[40] صباح نوروز فيروز سعيد و عيد جهان افروز جديد مؤمنان ... .[41] ستايش و سپاس بيقياس خداوند زمين و آسمان را ... چنين روايت کرده معلي بن خنيس که در روز نوروز نزد ... جعفر صادق عليه السلام ... رفتم ... فرمود آيا ميداني امروز چه روز است گفتم ... روزيست که عجمان تعظيم آن روز مينمايند و هديه بيکديگر ميفرستند.. .[42] روز سه‌شنبه ... تحويل حضرت نير اعظم عطيه بخش عالم ببرج حمل اتفاق افتاد تا اين نوروز جهان افروز دوازده سال از جلوس اين نيازمند درگاه الهي بخير وخوبي گذشته سال نو بمبارکي وفرخي آغاز شد روز مبارک شنبه  دوم فروردين ماه الهي جشن وزن قمري انجمن افروزگشت ....[43]

تعــــالي الله ازين بــــاغ دلفروز            که شامش راست فيض صبح نوروز.[44]

باز صبا انجمن افروز شد نوبتي حشر و نوروز شد           کوکبه خسرو گردون سمند غلغله در گنبد اخضر فکند.[45]

بر عالميان هميشه فرخ بادا                       نوروز نو وماه نو و سال نو او.[46]

روزت همه فرخنده و نوروز مبارک            هر روز بديدار تو نوروز جهان را.[47]

هاتف نوروز باد بر تو دعاگوي خير           تا ابد آمين کنان عاقله انس و جان.[48]

هميشه چو خورگيتي افروز باد همه روز او عيد نوروز باد/شراب شهادت بکامش رسان بجد عليه‌السلامش رسان.[49]

 

5ـ نوروز در مُهدی اليه (تأليف يا کتابت):

مؤلف اثر را براي زن خود عصمة الملوک دختر ناصرالدين شاه ساخته و در نوروز باو پيشکش کرده است.[50] بنام نوروزبک فرمان‌رواي سرزميني از رود آمويه تا مصر که آتشکده‌ها و پرستشگاه‌هاي هفتاد و دو گروه را ويران کرده است ساخته است.[51] بدرخواست مولانا نوروزعلي در 1185ق.[52] به فرموده نوروزعلي‌خان، بفرمايش عبد الاحد ايندسن تاجران کتب کابل.[53] کتابت براي فرزند نوروزعلي در 1094ق.[54]

 

6ـ نوروز در نام مؤلف يا پدر وي:

نوروز علي بن محمد باقر بسطامي (د. 1309ق).[55] حسين علي بن نوروزعلي تويسرکاني (د. 1286ق).[56] ميرزا محمد بن محمدعلي کرمانشاهي (معروف به نوروز علي هندي).[57]

 

7ـ نوروز در نام کاتب، پدر، جدّ يا برادر کاتب:

نوروزعلي بن دوستعلي شيخ حيواتي معلم در 1053ق.[58] نوروز محمّد در سده‌ي 10ق.[59] نوروزعلي عصار اصفهاني، در 1054ق.[60] عبدالله بن نوروز علي بروجردي در 1247ق.[61] خاکراه بن خاکپاي بن نوروزمحمد سقلابي در روز پنجشنبه جمادي الاولي 1035ق.[62] محمدعزيز بن طهماسب قلي بن غيب الله بن نوروز شاه اولاد اسد بن ابراهيم بن مالک اشتر ... ساکن بلده‌ي قم ... سنه‌ي 1056ق.[63] عوض محمد بن زين العابدين زاري مشهدي در مدرسه ميرزا جعفر در 1232ق در هنگام مباحثه با نوروز علي برادر خود.[64]

 

8ـ نوروز در بخش بندي‌هاي يک اثر:

هفت سين نوروز.[65] عمل در نوروز خارا از سلطان احمد و عمل سيد قطب‌الدين در نوروز خارا.[66] جدول معرفت نوروز.[67] خاتمه : در اعمال روز نوروز.[68] احکام نوروز در روزهاي هفته.[69] خاتمه در فضيلت و شرافت عيد نوروز.[70] قصيده تهنيت نوروز در گرگان رود، قصيده تهنيت نوروز در 1307ق.[71] مسائلي راجع بحوادث سال آينده در وقتي که نوروز در آن سال اول محرّم، شنبه باشد تا روز جمعه.[72] در فصد و حجامت و زلو بفارسي در بهار و نوروز.[73] طريق دانستن روز نوروز.[74] ديباچه نوروز از گفته ميرزا محمدعلي.[75] آرايش اول و دوم: عيد نوروز باقصيده صباح عيد ... .[76]

 

9ـ نکات طنزآميز در نوروز:

در آن روزگار نوروز در پاييز بود! و صابي که در دانش نجوم پايه‌اي بلند داشت ... .[77] داستان طنزآميزي است که حسن خان با پدرش در عيد نوروز 1323ق به حمام رفته و پاره‌اي از اخلاق ناشايسته و بدزباني‌ها ديده و با پدر، آنها را انتقاد مي‌کند و از اجتماع آن روز، مخصوصاً از اخلاق و کردار زنان خرده‌گيري مي‌نمايد.[78]

 

10ـ سفرهاي نوروزي شاه و اطرافيان:

ناصرالدين شاه در روز 25 شعبان 1275، که مصادف با دهم نوروز است از تهران براي سفر چمن سلطانيه خارج مي‌شود و تا 22 ربيع الاول، که مصادف با بيست و ششم ميزان 1276ق. است، اين مسافرت طول مي‌کشد.[79] پس از اين مسائلي نحوي است که در نوروز در چادر در تفرج گاه باغ لاله زار بدستور ناظر شاه بنام محمد شاه قاجار نوشته شده است.[80]

 

11ـ نوروز در موسيقي:

گوشه نوروز، گوشه ماهور، نوروزعرب، نوروز عجم، ... .[81] نصر نوروز صبا، افسر، ... نوروز ترانه دوگا، چارگا... .[82]

 

12ـ نوروز در نام مالک نسخه:

نوروز احمد خان فرمان‌رواي اوزبک.[83] نوروزعلي با تاريخ 1181ق.[84] نوروز محمد.[85] نوروزعلي در 1180ق.[86]

 

13ـ تملک نسخه در نوروز:

ميرزا محمد قمي که در شب نوروز 1307 در نجف خريداري نموده است.[87] فتحعلي ازاحفاد کريم خان زند در شب نوروز 1262ق.[88]

 

14ـ تصحيح و مقابله نسخه در نوروز:

در حاشيه نشاني بلاغ مکرّر، بعضاً به خط مؤلف (حر عاملي) و بعضي به تاريخ نوروز 1100ق.[89]

 

15ـ هديه‌ي نوروزي کتاب و نسخه:

حجة الحق، مؤلف رساله مي‌گويد: «چون بهنگام نوروز هديه نوروزي براي سيّد ابوبکر محمد بن عبدالله نداشتم، لذا بر آن شدم که اين کتاب را بپردازيم و هديه نوروزي او کنم ...».[90] در ذي قعده‌ي 1282 (نوروز) نسخه را بمحمد ميرزا بيک بخشيده است.[91] عبدالله قوامي، پسر نويسنده‌ي اثر، نسخه را در نوروز 1334 خورشيدي، به آقاي مجتبي مينوي بخشيده است.[92]

 

16ـ نوروز در ظهريه‌‌ي نسخ:

درباره روزهاي نوروز در 14 شعبان 964 در مدرسه يوسفيه مشهد الرضا عليه السلام.[93] نوشته‌اي درباره‌ي نوروز با امضاي «ع ل سلمه الله تعالي».[94] روايتي در عصر روز پنجشنبه 15 ذيقعدة الحرام (25 نوروز) سال 1278ق.[95] سخني از جاحظ درباره‌ي نوروز و مهرگان.[96] از روزهايي که در تاريخ فارسي مشهور است، اول آذر، پنجم اسفند، نوروز عامه و خاصه، سخن رفته است. [97] تحويل حمل در 1233 و آمدن باد که سر خانه‌هاي ديها را برده بود در دوشنبه پس از نوروز 1233 و آمدن گرگ ديوانه در ترسا باد در شب چهارشنبه 16 جمادي الثاني 1233ق.[98] معرفي کتاب از جلال‌الدين بن مؤيدالدوله بتاريخ شب پنجشنبه نوروز 14 ذي القعده 1283ق.[99] يادداشتي درباره‌ي نوروز يکشنبه 13 صفر 1292ق.[100] روز چهارشنبه 25 جمادي الثاني1069 بپايان رسيد و آغاز نوروز اين سال در شب آدينه 27 [جمادي الثاني] بوده است.[101]

عيد نوروز است و دارد هرکسي چيزي هوس            ديدن و بوسيدن رويت هوس ما را و بس.[102]

 

17ـ آزادي از زندان در نوروز:

کاتب نسخه‌ي مسالک الافهام که از شاگردان شهيد است مي‌گويد که مانند استاد گرفتار بودم و چهل و دو روز در زندان بسر بردم و روز دهم جمادي الاول 965 موافق روز نوروز از زندان آزاد شدم و در مکه اقامت داشتم که خبر شهادت استاد منتشر شد و خواستند براي مرتبه دوم مرا گرفتار سازند ولي خفية اعمال حج بجا آوردم بنوشتن اين کتاب اشتغال ورزيدم.[103] محمود بن محمد بن علي بن حمزه لاهيجاني که نسخه را در روز يکشنبه 4 جمادي الاولي 966 نوشته است، مي‌گويد که شارح جزو سوم و پس از آن را هنگامي که از ترس دشمنان سني خود پنهان شده بود مي‌نوشته است چنانکه خود ميگويد "مع تراکم صروف الحدثان..." و او از ترس آنان از کوهي به کوهي و از ديهي به ديهي پناه مي‌برده است و من هم اين بخش را در همين هنگام نسخه برمي‌داشتم . من چون او [شهيد ثاني] را بازداشته بودند، مي‌کوشيدم که برهانمش [اما نشد که] نشد و مرا هم به زندان انداختند و او را هم به روم [= قسطنطنيه] فرستادند و او چهل و دو روز در زندان بسر برده بود و من در روز آدينه‌ي نوروز 20 جمادي الاولي 965 آزاد شده بودم و در مکه و نزديک آن آشکارا مي‌زيسته‌ام تا در ماه ذي القعده همين سال خبر شهادت او [= شهيد ثاني] به من رسيد و آنها خواستند دوباره مرا گرفتار سازند ولي من گريخته و از آن خود را پنهان ساختم و پنهاني پس از حج و عمره به نوشتن اين شرح [= مسالک الافهام] پرداختم و در پايان ماه صفر از مکه بيرون آمدم و اين مجلد را در روز يکشنبه 4 جمادي الاولي 966 بانجام رساندم.[104]

 

18ـ نوروز مبناي تاريخ حمله‌ي چنگيز يا ملکشاهي:

در فصل ششم اين رساله، از روز نوروز 125 چنگيزي (مطابق آدينه‌ي 18 ربيع الاول 727 از هجرت) ياد شده است.[105] حاشيه‌ايست از محمد اکبر که در آن از استخراج تسييرات و فردارات در روز سه شنبه نهم ربيع دوم سال 1230 (نوروز 737 ملکشاهي ) ياد مي‌کند.[106]

 

19ـ نوروز در تاريخ:

تاريخ نوروز و اقوال گذشتگان راجع بان سخن رفته مدارک مندرجات آن بيشتر مدارکي است که عربان و مسلمانان در اين قسمت فراهم آورده‌اند.[107]

 

20ـ تأليف، ترجمه و سرايش در نوروز:

در نوروز و ماه ذي حجه سال 1084ق.[108] نَسخ جهان آراي، از احمد غفاري به نام شاه تهماست در تسع و تسعين و تسعمائه، نوروز ايت ايل.[109] ترجمه و تحرير چاکر خانه زاد عيسي مترجم مخصوص در چهاردهم عيد نوروز با تمام رسيد.[110] شعر قوام العلماء همداني، نوشته‌ي ميرزا محمد رحيم خان فرزند و جانشين حاجي محمد کريم خان کرماني در نوروز 1335ق.[111] مرقع از منصور در باره‌ي ورزش، سرايش در نوروز 1316 خورشيدي.[112]

 

21ـ نوروز در نقش و سجع مهرها:

«مظهر لطف الهي نوروز 1112».[113] «لا إله إلا الله الملک الحقّ المبين عبده نوروز».[114] مهرِ همايون ميرزا در سنه 1236با سجع:

طلوع کـــوکب نوروز ميمون است                خجسته بخت تو و طلعت همايون است.[115]

 

22ـ نوروز در متون کهن فارسي:

پادشاهي جمشيد و پديدآمدن نوروز در شاهنامه فردوسي.[116]

 

23ـ وقف‌نامه‌ي کتاب در نوروز:

 وقفنامه‌ي کتاب به تاريخ نوروز، شنبه 13 جمادي الاول 1233ق.[117]

 

24ـ  رؤيا در ايام نوروز:

سنه دويست و سي و شش بعد از الف از هجرت نبويه هفت روز از نوروز آن سال گذشته در عالم رويا ديدم که قابض ارواح مشغول قبض روح من شده تا آنکه روح بحنجره رسيد و وصيت مي نمودم... .[118]

 

25ـ تبريک و تهنيت نوروز:

تهنيت عيد نوروز، نامه بهزاد بيک وزير گيلان در تهنيت نوروز بميرزا مسعود.[119] نامه صابي به عزالدوله درتهنيت نوروز، نامه تهنيت نوروز خطاب به عضدالدوله و تهنيت نوروز است به سيد استاد ... .[120] قصيده تهنيت نوروز در گرگان رود، قصيده تهنيت نوروز در 1307ق.[121] تبريک نوروز در شيراز.[122]

***

 

[1] . غزالي، ابوحامد، کيمياي سعادت، ص407.

[2] . فهرست کتابخانه‌ي دانشگاه تهران، نسخه‌ي 2312.

[3] . فهرست کتابخانه آيت‌الله مرعشي، نسخه‌ي 2537.

[4] . فهرست کتابخانه‌ي آستان حضرت معصومه (س)، قم، نسخه‌ي 490.

[5] . فهرست انستيتو ابوريحان بيروني، ـ تاشکند، نسخه‌ي 2172.

[6] . فهرست کتابخانه‌ي دانشگاه تهران، نسخه‌ي 8331.

[7] . فهرست کتابخانه‌ي مدرسه‌ي فيضيه‌ي نسخه‌ي 1995.

[8] . فهرست کتابخانه‌ي مدرسه‌ي نمازي ـ خوي، نسخه‌ي 494.

[9] . فهرست کتابخانه‌ي دانشکده‌ي حقوق ـ تهران، نسخه‌ي 50د.

[10] . فهرست کتابخانه‌ي مجلس ـ تهران، نسخه‌ي 159.

[11] . فهرست کتابخانه‌ي آيت‌الله مرعشي، نسخه‌ي 5945.

[12] . فهرست کتابخانه‌ي دانشگاه تهران نسخه‌ي 6130.

[13] . همان، نسخه‌ي 7120.

[14] . فهرست کتابخانه‌ي مدرسه‌ي فيضيه‌ي قم، نسخه‌ي 1453.

[15] . فهرست کتابخانه آستان قدس رضوي، مشهد، نسخه‌ي 5181.

[16] . فهرست کتابخانه آيت‌الله مرعشي، نسخه‌ي 11671.

[17] . فهرست کتابخانه‌ي مجلس، تهران، نسخه‌ي 2951.

[18] . همان، نسخه‌ي 13975.

[19] . همان، نسخه‌ي 5154.

[20] . فهرست انستيتو خاورشناسي تاشکند ـ ازبکستان، نسخه‌ي 501.

[21] . الذريعه، ج24، ص380.

[22] . همان.

[23] . همان؛ يادداشتهاي قزويني، ج7، ص240 (نسخه‌ي برلين).

[24] . فهرست انستيتو علوم تاجيکستان، در دوشنبه، نسخه‌ي 18.

[25] .  فهرست کتابخانه‌ي مدرسه‌ي عالي شهيد مطهري (سپهسالار)،  نسخه‌ي 2/617.

[26] . فهرست موزه‌ي بريتانيا ـ لندن، نسخه‌ي 11001.

[27] . الذريعه، ج24، ص379 (ردّ فيها علي الرسالة النوروزية لآقا رضي‌الدين القزويني).

[28] . نشريه‌ي نسخه‌هاي خطي، دفتر9، صص109-113 (کتابخانه‌ي آرشيو سميونوف در بنياد تاريخ فرهنگستان علوم تاجيکستان).

[29] . فهرست کتابخانه‌ي ملي ايران، نسخه‌ي 415ف.

[30] . فهرست کتابخانه‌ي آيت الله مرعشي، نسخه‌ي 4/12824.

[31] . فهرست کتابخانه‌ي دولتي برلين نسخه‌ي مينوتولي 2/29.

[32] . فهرست کتابخانه‌ي ملي ايران، نسخه‌ي 2720ف.

[33] . فهرست کتابخانه‌ي ملي ملک، تهران، نسخه‌ي 6457.

[34] . نشريه‌ي نسخه‌هاي خطي، دفتر4، ص398 (کتابخانه‌ي وزيري يزد).

[35] . فهرست کتابخانه‌ي دانشگاه تهران، نسخه‌ي 1541.

[36] . الذريعه، ج24، ص381 (در صفحات بعد نوروزيه‌هاي ديگري هم هست).

[37] . فهرست کتابخانه‌ي آيت الله مرعشي، نسخه‌ي 14/11619.

[38] . فهرست کتابخانه‌ي ملي، نسخه‌ي 813ف.

[39] . فهرست کتابخانه‌ي آيت‌الله مرعشي، نسخه‌ي 11889.

[40] . همان، نسخه‌ي ادبي 165.

[41] . الذريعه، ج24، ص379.

[42] . فهرست کتابخانه‌ي دانشگاه تهران، نسخه‌ي 314.

[43] . فهرست كتابخانه‌ي كاخ گلستان ـ تهران، نسخه‌ي تاريخ 867.

[44] . فهرست کتابخانه‌ي دانشگاه تهران، نسخه‌ي 4144.

[45] . فهرست کتابخانه‌ي مجلس، تهران، نسخه‌ي 5709.

[46] . فهرست کتابخانه‌ي مجلس، تهران، نسخه‌ي 6194.

[47] . فهرست کتابخانه‌ي مجلس، تهران، نسخه‌ي 2509.

[48] . فهرست کتابخانه‌ي آيت‌الله مرعشي، نسخه‌ي 32/13499

[49] . فهرست کتابخانه‌ي مجلس، تهران، نسخه‌ي 14030.

[50] . نشريه‌ي نسخه‌هاي خطي، دفتر7، ص178 (مجموعه حسين مفتاح).

[51] . فهرست کتابخانه‌ي دانشگاه آن آربر ميشيگان، نسخه‌ي 497.

[52] . فهرست مرکز احياء ميراث اسلامي، قم، نسخه‌ي 1771.

[53] . نشريه‌ي نسخه‌هاي خطي، دفتر 8، ص183 (کتابخانه‌ي بنياد خاورشناسي فرهنگستان تفليس).

[54] . فهرست کتابخانه‌ي آيت الله گلپايگاني، قم، نسخه‌ي 621.

[55] . فهرست کتابخانه‌ي آيت الله مرعشي، نسخه‌ي 6184.

[56] . فهرست کتابخانه‌ي دانشگاه لس آنجلس ـ امريکا، نسخه‌ي 46 AI .

[57] .  فهرست کتابخانه‌ي آيت الله مرعشي، نسخه‌ي 8547.

[58] . فهرست کتابخانه‌ي مجلس، تهران، نسخه‌ي 3018.

[59] . فهرست کتابخانه‌ي ملي ملک، تهران، نسخه‌ي 5868.

[60] . فهرست کتابخانه آيةالله گلپايگاني، قم، نسخه‌ي 2112.

[61] . فهرست کتابخانه‌ي دانشکده‌ي الهيات تهران، نسخه‌ي 557د.

[62] . فهرست کتابخانه‌ي ابوريحان بيروني در تاشکند ـ ازبکستان، نسخه‌ي 2784.

[63] . فهرست کتابخانه‌ي مجلس، تهران، نسخه‌ي 233.

[64] . فهرست کتابخانه‌ي دانشگاه تهران، نسخه‌ي 1512.

[65] . فهرست کتابخانه‌ي دانشگاه تهران، نسخه‌ي 3982.

[66] . همان، نسخه‌ي 1976.

[67] . فهرست کتابخانه‌ي دانشگاه آن آربر ميشيگان، نسخه‌ي 398.

[68] . فهرست کتابخانه‌ي آيت الله مرعشي، نسخه‌ي 3993.

[69] . فهرست کتابخانه‌ي دانشگاه تهران، نسخه‌ي 4800.

[70] . فهرست مرکز احياء ميراث اسلامي، قم، نسخه‌ي 762.

[71] . فهرست کتابخانه‌ي دانشگاه تهران، نسخه‌ي 7849.

[72] .  فهرست کتابخانه‌ي ملي ايران، نسخه‌ي 2852ف.

[73] . فهرست کتابخانه‌ي دانشگاه تهران، نسخه‌ي 5807.

[74] . فهرست کتابخانه‌ي ملي ملک، تهران، نسخه‌ي 3831.

[75] . فهرست کتابخانه‌ي ملي ايران، نسخه‌ي 2120ف.

[76] . فهرست کتابخانه‌ي مجلس، تهران، نسخه‌ي 901 طباطبايي.

[77] . فهرست کتابخانه‌ي مجلس، تهران، نسخه‌ي 1205.

[78] . فهرست کتابخانه‌ي آيت الله مرعشي، نسخه‌ي 10967.

[79] . فهرست کتابخانه‌ي ملي ايران، نسخه‌ي 502ف.

[80]   فهرست کتابخانه‌ي مدرسه‌ي عالي شهيد مطهري (سپهسالار)، نسخه‌ي 314 صدر.

[81] . فهرست کتابخانه‌ي ملک ملک، تهران، نسخه‌ي 805 و کتابخانه‌ي ملي ايران، نسخه‌ي 4/2307ف.

[82] . نشريه‌ي نسخه‌هاي خطي، دفتر 9، ص263 (کتابخانه مرکزي علمي فرهنگستان ترکمنستان در عشق آباد).

[83] . فهرست کتابخانه‌ي سالتيکف شچدرين (= کتابخانه‌ي ملّي روسيه)، نسخه‌ي 519.

[84] . فهرست کتابخانه‌ي دانشکده‌ي الهيات تهران، نسخه‌ي 674د.

[85] . فهرست کتابخانه‌ي ملي ملک ـ تهران، نسخه‌ي 5868.

[86] . فهرست کتابخانه‌ي آيت الله مرعشي، نسخه‌ي 1/12058.

[87] . فهرست کتابخانه مجلس، تهران، نسخه‌ي 7632.

[88] . فهرست کتابخانه‌ي مجلس، تهران، نسخه‌ي 765 طباطبايي.

[89] .  فهرست مرکز احياء ميراث اسلامي، نسخه‌ي عکسي 1771.

[90] . فهرست کتابخانه‌ي ملي ايران، نسخه‌ي 3/2928ف.

[91] . فهرست کتابخانه‌ي دانشکده‌ي ادبيات دانشگاه تهران، نسخه‌ي 163/ج.

[92] . نشريه‌ي نسخه‌هاي خطّي، دفتر6، ص687 (کتابخانه‌ي مجتبي مينوي).

[93] . فهرست کتابخانه‌ي دانشگاه تهران، نسخه‌ي 2452.

[94] . فهرست کتابخانه‌ي مرکز مطالعات و تحقيقات اسلامي قم، نسخه‌ي 205.

[95] . فهرست کتابخانه‌ي آيت الله مرعشي، نسخه‌ي 11199.

[96] .  فهرست کتابخانه‌ي مجلس، تهران، نسخه‌ي 145.

[97] . فهرست کتابخانه‌ي دايرة المعارف بزرگ اسلامي، تهران، نسخه‌ي 66769.

[98] . فهرست کتابخانه‌ي دانشگاه تهران، نسخه‌ي 7679.

[99] . فهرست کتابخانه‌ي آيت الله مرعشي، نسخه‌ي 10834.

[100] . فهرست کتابخانه‌ي دانشگاه تهران، نسخه‌ي 4343.

[101] . ، همان، نسخه‌ي 914.

[102] .  فهرست کتابخانه‌ي مجلس، تهران، نسخه‌ي 1073.

[103] . فهرست کتابخانه‌ي آيت‌الله مرعشي، نسخه‌ي 5488.

[104] . فهرست کتابخانه‌ي مجلس، تهران، نسخه‌ي 14297.

[105] . همان، نسخه‌ي 1/106.

[106] . فهرست کتابخانه‌ي دانشگاه تهران، نسخه‌ي 826.

[107] . فهرست کتابخانه‌ي ملي ايران، نسخه‌ي 415ف.

[108] . همان، نسخه‌ي 1030.

[109] . فهرست کتابخانه‌ي ملي ملک، نسخه‌ي 3889.

[110] . فهرست کتابخانه‌ي ملي ايران، نسخه‌ي930ف.

[111] .  فهرست کتابخانه‌ي دانشگاه تهران، نسخه‌ي 8920.

[112] . همان، نسخه‌ي 4810.

[113] . فهرست کتابخانه‌ي آيت‌الله مرعشي، نسخه‌ي 11777.

[114] . فهرست کتابخانه‌ي مجلس، تهران، نسخه‌ي 7193.

[115] . فهرست کتابخانه‌ي مجلس، نسخه‌ي 671 طباطبايي.

[116] . رک. شاهنامه‌ فردوسي.

[117] .  فهرست کتابخانه‌ي آيت الله مرعشي، نسخه‌ي 3764.

[118] . فهرست کتابخانه‌ي دانشکده الهيات دانشگاه تهران، نسخه‌ي 76 د.

[119] . فهرست کتابخانه‌ي دانشگاه تهران، نسخه‌ي2464.

[120] . فهرست کتابخانه مجلس ـ تهران، نسخه‌ي 1205.

[121] . فهرست کتابخانه‌ي دانشگاه تهران، نسخه‌ي 7849.

[122] . فهرست کتابخانه‌ي دانشگاه تهران، نسخه‌ي 6104.
 

توضیح تصویر: نسخۀ کتابخانۀ بریتانیا – بی تاریخ (حدود سدۀ 11 ق ، OR 3714 ) – کتاب بابُرنامه که به نقل از سایت میراث مکتوب آمده است.

 

 

آمار بازدیدکنندگان

مهمانان :

222 

امروز :
دیروز :
این هفته :
این ماه :
بازدید کل :
6724
8772
38941
121088
11183499