کد مطلب : 7492
12 اسفند 1399 - 08:32
تعداد بازدید : 234 بار
اخبار » مقالات

فصلنامه «فن زاد» به مدیریت پروفسور یوسف چوهان  از منطقه «بیرا» [به زبان اردو=بهیره] در پاکستان به زبان اردو منتشر می شود. در شماره 5 ، سال 2015 سه مقاله از آقای راجا نور محمد نظامی درباره یک شاعر فارسی ، نخستین مطبع و روزنامه ای قدیمی به نامِ «دوست هند» در ناحیه «بیرا» از توابع شهر سَرگودا [به زبان اردو=سَرگودها] در پاکستان نوشته شده است که در اینجا خلاصه مقاله اول و دوم به فارسی آورده شده است. آقای راجا نور نظامی از مجموعه داران کتاب های نادر در شمال پاکستان است. درباره راجا نور نظامی نگاه کنید به مقاله.کتاب‌خانه شخصیِ راجا نور محمّد نظامی در پاکستان در همین پایگاه نسخ خط بساتین.

میر غازی شهید

در دوره اورنگ زیب شاه(درگذشت: 1707م) در هندوستان در ناحیه «بیرا» از توابع شهر «سَرگودا» شاعری فارسی گوی می زیسته است با نام میر غازی متخلص به شهید. پدرِ مادری‌اش، سید میر مراد بن سید عمادالدین الحسینی هروی از اولاد حضرت سید امیر کلال سوفاری بخاری (درگذشت: 772 هجری/ 1371م) بود. همچنین شاعر معروف دوره عالمگیر شاه در هندوستان – میر محمد زمان راسخ- داییِ میرغازی بود. در تذکره و کتاب های از میرغازی نامبرده شده است: «سفینه بیخبر»، «مجمع النفائس»؛ «کلمات الشعرا»؛ «تذکره بی‌نظیر»؛ «باغ معانی»؛ «روز روشن»؛ «مقامات معصومی» (جلد 4)؛ «گوهر یکتا» (از: عارف نوشاهی)؛ در کتابِ «مخزن الاسرار نظامی گنجوی و استقبال آن در شبه قاره ایران» (از: انجم حمید)

شیخ ابوالفتح چشتی لاهوری از بزرگان سلسله چشتیه در لاهور است که خلیفه شیخ وجیه‌ الدین چشتی ساکن کِیری [به زبان اردو: کهیری] خلیفه شیخ محمد بن شیخ عارف بن شیخ احمد عبدالحق رودلی چشتی است.

میر غازی مریدِ شیخ ابوالفتح چشتی  بود و در مثنوی فارسیِ خود «شور جنون» از شیخ خود تعریف کرده است. شیخ ابوالفتح چشتی مرید دیگری داشت به نام مولانا تراب که مرید  «مثنوی تراب (داستان ابوالفتح)» را به نام شیخ خود نوشت که نسخه خطی آن در «انجمن ترقی اردو پاکستان» در شهر کراچی است.

میرغازی هفت مثنوی به نام «هفت پیکر» به فارسی نوشته است: (1) «ناله عشاق نواز» (به تقلید از مثنوی «زره و خورشید» زلالی خوانساری  (2) «مثنوی در بحر لیلی و مجنون» (3) «مثنوی در بحر شاهنامه» (4) «مثنوی در بحر هفت پیکر».  کتاب عبدالرسول خیام پور «فرهنگ سخنوران» سه مثنوی میر غازی نام برده شده است: (5)«مثنوی اشک و آه» به تقلید از «مثنوی حسن گل سوز» زلالی خوانساری(نسخه خطیِ «مثنوی اشک و آه» در کتاب خانه آصفیه، حیدرآباد دکن، هندوستان)؛ (6) «چهل چراغ فارسی» که نسخه خطی آن در کتاب خانه دکتر وحید قریشی در لاهور و کتاب خانه دکتر احمد حسین قلعه داری در گجرات پاکستان است که از سوی مولوی صالح کُنجاهی در 26 ذی الحجه 1256 و احمد صدیق 14 رمضان 1366ق کتابت شده است. (7) «مثنوی شورِ جنون» این مثنوی به پادشاه فرّخ سِیَر تقدیم شده است. تاریخ تالیف: 1127 هجری  1715م. نسخه خطی آن در کتاب خانه دکتر احمد حسین قلعه داری، گجرات، پاکستان و از سوی محمد صالح کُنجاهی در 10 رجب 1294 هجری کتابت شده است و نسخه خطی که در کتاب خانه گنج بخش اسلام آباد پاکستان است و از سوی محمد صالح خادم مخدوم محمد قاسم ابوفا در 18 شوال 1249 هجری کتابت شده است.

وارسته مِل سیال‌ کوتی (درگذشت: 1181ق) در تالیفِ خود «نامه نگارین و صحیفه رنگین» - که نسخه خطی آن در «مجموعه شیرانی کتاب خانه دانشگاه پَنجاب لاهور» است نمونه هایی از نوشته های میر غازی شهید را آورده است.

مطبع مفتاح الاسرار

در ناحیه «بیرا»  از توابع شهرستان «سَرگودا» یکی از هندوها به نام بخشی رام لبایا [به زبان اردو: بخشی رام لبهایا] روزنامه ای به زبان اردو چاپ می کرد با نام «دوست هند» که سال آغاز آن 1887 بود. پس از تصرف سرزمین پَنجاب از سوی انگلیس ها درسال 1849، در سال های1845 و 1855 در ناحیه «سَرگودا» نخستین مطبع (پریس) در منطقه «بیرا» از توابع شاه پور [یعنی شهرِ سَرگودایِ کنونی] تاسیس شد. موسسِ آن هم مفتی اله بخش بن مفتی غلام محمد عثمانی قریشی بود و نام مطبعش «مطبع مفتاح الاسرار بهیره» بود. وی در نسخه های خطی نام خود را الله بخش نوشته است. نسخه های خطی وی در «کتابخانه شرق شناسی و آرشیوِ محمد لطف الله مفتی» در شهر اسلام آباد پاکستان است. مفتی اله بخش در سال 1315 هجری 1897 در منطقه «بیرا»  درگذشت.  [*]

«انشای جوانی» تاریخ چاپ: 1281هجری که نسخه ای از آن در کتاب خانه مفی لطف الله در اسلام آباد پاکستان و «مناظره گل و نرگس» تاریخ چاپ: 1282 هجری که نسخه ای از آن در کتاب خانه محمد عالَم مختار حق در لاهور پاکستان.

 

سرورقِ کتابِ «انشای جوانی»:

الحمدلله که کتاب ارجمند پسندیده طبابع بلند دستورالعمل جوانان بعقل پیر کارنامه پیران جوان تدبیر، منصور فصاحت و معانی مسمّی بانشای جوانی از تالیف افتخار خوش بیانی مفتی شیخ بدها متخلص به جوانی قریشی عثمانی نسباً بهیروی وطناً حسبِ فرمایش فخر تجار اعتیار عزت نفش مولوی محمد بخش قریشی فاروقی نسباً بهیروی وطناً به قالب طبع درآمده مطبع مفتاح الاسرار بهیره ضلع شاه پور مطبوعه گردید.

صفحه آخر کتاب «مناظره گل و نرگس»:

تم هذه النسخه العجیبه من تصانیف تازه گل گلزار معانی و سرمه کش دیده بینایی غنیمت کُنجاهی حسب فرمائش تاجران نیک آیین مولوی محمد بخش و محمد عالَم دین بمطبع مفتاح الاسرا بهیره ضلع شاه پور مطبوع گردید.

 

اصل مقاله را از اینجا دانلود کنید: Fan_Zaad.pdf

 

خلاصه و ترجمه از دو مقاله به زبان اردو با عنوان: «میر غازی شهید بهیروی (متوفی: 1718م)» و «بهیره میں کتابوں کا ایک قدیم مطبع "مطبع مفتاح الاسرار بھیرہ" (1855-1854)»، مقاله نویس: راجا نور نظامی، مجله «فن زاد»، شماره 5، آوریل تا ژوئن 2015، بیرا، پاکستان، صفحات: 155 تا 160.

 

[*] درباره کتاب خانه نگاه کنید به مقاله: «خاندان مفتی در منطقه بیرا و میراث علمی شان»، مقاله به زبان اردو از عارف نوشاهی که در شماره 3، ژانویه تا ژوییه سال 2010 در مجله «معیار»، دانشگاه بین المللی اسلامی، اسلام آباد پاکستان منتشر شده است. نیز کتابِ: «فهرست نسخه های خطی خزانه مفتی در اسلام آباد»، به کوشش: احمد خان، مجمع ذخایر اسلامی، قم، ایران، 2009.

تهیه و تنظیم: لیلا عبدی خجسته

 

 

کد امنیتی
تازه کردن